Zelfs weinig alcohol raakt piloot al harder dan automobilist

De Nederlandse luchtvaartwereld heeft een alcoholwet voor piloten lang tegengehouden. ,,Toen ik negentien jaar geleden voor heldere normen pleitte, was de commotie zo groot dat ik ervan schrok'', herinnert luchtvaartjurist R. M. Schnitker zich.

Frans Dijkstra

Waarom wel wettelijke alcoholnormen voor automobilisten en niet voor piloten? vroeg Schnitker zich in 1981 af. Hij was destijds commandant luchtvaartonderzoeken bij de rijkspolitie, nu werkt hij als jurist bij de luchthaven Eindhoven. Zijn oproep werd aanvankelijk afgedaan met het argument dat nog steeds de ronde doet: de zelfbeheersing en de sociale controle in de luchtvaart zijn zo groot dat een aparte wet onnodig is. ,,Maar veiligheidsfunctionarissen bij de maatschappijen zeiden: Ronald, je slaat de spijker op z'n kop.''

Er kwam een studiegroep. ,,Directeur Wolleswinkel van de Rijksluchtvaartdienst vond dat allemaal onzin. Uiteindelijk zei hij: 'Nou ja, als het dan echt moet, maak er dan een overtreding van, geen misdrijf'. Wolleswinkel had een rotsvast vertrouwen in verkeersvliegers.''

Sinds medio vorig jaar pleegt een drinkende piloot toch een misdrijf. Maar zelfs bij justitie is dat nog niet helemaal doorgedrongen. Daardoor mocht een dronken Marokkaanse piloot dit weekeinde op Schiphol zijn brevet houden.

De nieuwe wet verbiedt een hoger alcoholgehalte dan 0,2 milligram, veel minder dan de 0,5 milligram die voor het wegverkeer geldt. Een piloot die vlak voor de vlucht één standaardglas bier, wijn of sterke drank drinkt, zit al boven de norm. Bovendien mogen piloten en ander vliegend personeel helemaal niets meer drinken vanaf tien uur voordat ze zich melden voor de vluchtvoorbereiding. ,,Ze moeten op dit moment al volledig geconcentreerd zijn, zodat een controle vanaf dat moment plaats kan vinden'', aldus een recente circulaire van de Rijksluchtvaartdienst.

De vakbond van piloten ziet echter geen heil in controles. ,,In de Verenigde Staten gebeurt dat wel en ze pakken gemiddeld één geval per jaar en dat in een land met 50 000 verkeersvliegers'', zegt Paul Griffioen, president van de Vereniging van Nederlandse Verkeersvliegers. Hij ondersteunt daarom een onafhankelijke vertrouwenscommissie van piloten voor piloten, die al sinds jaar en dag bestaat. ,,Vliegers die constateren dat er iets niet in de haak is, kunnen bellen. Iedereen kent wel een collega die in die commissie zit, dus de drempel is laag.'' Dat leidt tot twee à drie meldingen van mogelijke alcoholproblemen per jaar, heeft Griffioen gehoord. ,,De commissie zet de vlieger over wie is geklaagd onder druk om naar een gespecialiseerde arts te gaan. Want niemand wil vliegen met een collega die een alcoholprobleem heeft.''

Ook Jan Cocheret, woordvoerder van het Platform voor de Nederlandse luchtvaart, ziet sociale controle als het beste middel om het drinken in toom te houden. ,,Iedereen die weet dat je piloot bent, houdt je in de gaten. Als ik te veel zou drinken, zou mijn vrouw ook zeggen: hee, vergeet niet dat je vliegt.''

De halfjaarlijkse medische keuring kan ook probleemgevallen signaleren. Maar jurist Schnitker vindt dat onvoldoende. ,,Minder ernstige gevallen kunnen worden gecamoufleerd door een week voor de keuring niet te drinken.''

Alcohol raakt de piloot heftiger dan de automobilist. Het effect van een borrel is twee à drie keer zo groot op 3 000 meter hoogte. Toch zal een piloot in routine-omstandigheden daar weinig van merken. ,,Alcohol doet zijn invloed vooral gelden onder zware werkomstandigheden'', concludeert klinisch-psycholoog Rien Breteler uit buitenlandse studies. ,,Noodsituaties of een zware werkdruk kunnen leiden tot ontoereikende prestaties, met alle gevolgen vandien.''

Breteler vindt de grens van 0,2 promille nog 'lankmoedig.' ,,Vliegprestaties, bijvoorbeeld de kwaliteit van de daalvlucht, nemen al af bij 0,1 promille.''

Maar zelfs bij nul promille, kunnen de effecten van een vrolijke avond naijlen. In een experiment kregen piloten één promille in hun bloed (vier tot vijf glazen). Acht uur later was de alcohol afgebroken, toch bleken hun prestaties nog steeds minder dan die van niet-drinkers. Ze hadden het zelf niet eens in de gaten, want een kater hadden ze niet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden