’Zelfs toen we zwommen voor ons leven bleven ze schieten’

In de Indonesische Molukken brak in januari 1999 een burgeroorlog uit tussen christenen en moslims. Acht jaar later leven de twee geloofsgemeenschappen strikt gescheiden. In een tweeluik blikken een moslim en een christen terug. Vandaag aflevering 2.

Het islamitische dorpje Iha op het eiland Saparua werd tijdens de burgeroorlog door christenen verwoest. De oude bewoners durven niet meer terug en proberen in een nieuw dorp hun bestaan weer op te bouwen.

Alles is verwoest in de strook langs de kustlijn. Alleen het karkas van de moskee steekt nog boven het hoge onkruid uit. Van de huizen is niets meer over. Een wit emaillen vergiet is het enige teken van huiselijk leven. Ook de bomen hebben tijdens de christelijke razernij het loodje gelegd. Ooit lag hier Iha, een levendig islamitisch vissersdorpje met 650 inwoners. Nu is het er doodstil.

Abdul Gafur Tohuloula (55) woont nu een boottocht en twee busreizen verwijderd van zijn geboortedorp. „Als mensen een half jaar geleden over Iha begonnen, voelde ik de tranen opwellen en liep ik weg. Ik kon er niet over praten. Maar ik heb, met de hulp van God, eindelijk het verleden achter me gelaten.”

Hij vertelt hoe Iha, dat ligt ingeklemd tussen twee christelijke dorpen, elf keer werd aangevallen. Eind september 2000 ging het definitief fout. Met bommen en professionele wapens gingen de christenen van Nolot en Ihamahu hun buren te lijf. Vergeefs probeerden de mannen van Iha samen met een paar politieagenten hun dorp te verdedigen. Op 500 meter voor de kust lagen twee marineschepen. „Ze zeiden dat ze ons niet konden helpen omdat de marine er alleen voor veiligheid op zee was”, zegt Tohuloula.

Tegen de avond renden de desperate dorpsbewoners naar de zee. „Sommigen voeren met vissersbootjes of dreven op een bananenboom naar de marineschepen”, vertelt Tohuloula. „Mijn zoon en ik zwommen, net als veel anderen, voor ons leven. Maar zelfs tijdens het zwemmen bleven ze op ons schieten.” Uiteindelijk brachten de marineschepen de vluchtelingen naar het veilige islamitische plaatsje Tulehu op Ambon.

Volgens Tohuloula zijn er tien mensen bij de aanval gedood en vijftien gewond geraakt. Het bloedbad op Iha lijkt een wraakactie voor aanslagen door islamitische hardliners van het moslimdorp Kulor op christelijke dorpen op Saparua. Hij wijst er fijntjes op dat de bewoners van Iha in de zeventiende eeuw twee maal werden verdreven door de Nederlanders. De laatste aanvallen raakten echter zijn eigen bestaan. „In het begin haatte ik de christenen, maar dat is over.”

Inmiddels hebben 115 families op Ambon een nieuw dorpje gebouwd op een rotsachtige berghelling met prachtig uitzicht over de zee. Tohuloula heeft erom gehuild: door onderlinge ruzies zijn 35 families uit Iha op het eiland Seram neergestreken.

In het nieuwe Iha bewonen Tohuloula, zijn vrouw en zeven kinderen een ruim nieuw huis. In de woonkamer staan blauwe plastic stoelen en andere spullen die hij van familie heeft gekregen. Van de overheid ontvingen de dorpelingen geld voor kleine projecten. Tohuloula houdt kippen, terwijl anderen een winkeltje hebben. Groot nadeel is dat er geen waterbron is. „We moeten water kopen van een tankauto of wachten tot het regent.”

Nog altijd maakt Tohuloula een ontheemde indruk. „Ik voel me op deze nieuwe plek een vreemde. Soms laten mensen me voelen dat ik ’slechts’ een vluchteling ben.” Drie keer ging hij naar zijn oude dorp om een kijkje te nemen. „Ik durf niet voor altijd terug te gaan. Ik ben getraumatiseerd en vertrouw het niet meer.”

Behalve veiligheid ziet hij nog andere goede kanten aan zijn verblijf op Ambon. „Mijn kinderen kunnen hier veel beter onderwijs krijgen.” Zijn dochter Ida (20) vertelt dat ze theologie studeert op de islamitische universiteit, hetgeen onmogelijk zou geweest op Saparua. „Eigenlijk zou ik liever in Iha wonen want daar hoefde ik me geen zorgen om mijn vrienden te maken”, zegt ze. „Op Ambon begaan mensen veel zonden zoals seks voor het huwelijk. In een dorp gebeurt dat niet.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden