ColumnBas den Hond

Zelfs ruzie maken met de pers kan Trump niet meer opbeuren

De vergaderingen van de stuurgroep coronabestrijding woont Donald Trump maar zelden bij. “En de stuurgroep lijkt dat niet erg te vinden.”

Het was een kort, maar dodelijk zinnetje, in een artikel op de site van nieuwszender CNN over het werkritme van Donald Trump. De president was de afgelopen weken elke dag live op de televisie te zien en presenteerde dan het laatste nieuws van de ‘stuurgroep coronavirus’. Maar de vergaderingen van die stuurgroep woont hij maar zelden bij, zo vertelden medewerkers van de president. En dan komt het: “De stuurgroep lijkt dat niet erg te vinden.”

Terwijl het coronavirus de afgelopen weken de VS in zijn greep kreeg, ontstond in bestuurlijk Amerika een fragiel evenwicht. De gouverneurs van de vijftig staten vaardigden thuisblijfregels en andere beperkingen uit. Het Congres en de centrale bank zetten de geldkraan open. De federale bureaucratie verzamelde gegevens, gaf advies en deed – met vallen en opstaan – haar best lokale tekorten aan beademingsapparatuur en beschermingsmiddelen te verhelpen. En het kopstuk van die uitvoerende tak van de overheid, Donald Trump, werd geacht empathie, vertrouwen en optimisme uit te stralen.

Dat is ook een belangrijk deel van het werk van een president. Maar Trump is er niet in alle opzichten goed in, zo bleek tijdens de persconferenties. 

Aan medeleven met slachtoffers, met de werkers in de gezondheidszorg van wie zo veel gevraagd wordt, met iedereen die zijn inkomen kwijt is, besteedde Trump tijdens die briefings maar weinig woorden. Plichtmatig lepelde hij daarna de altijd ‘geweldige’, ‘nergens ter wereld geëvenaarde’ cijfers op over de aanvoer van medisch materiaal. Het meest kwam hij tot leven bij zijn pogingen de Amerikanen op te beuren.

Maar op die pogingen kwam ook de meeste kritiek. Hij sloeg dan ook vaak de plank mis. Hij complimenteerde in het begin China voor hoe ze de daar uitgebroken epidemie een halt toeriepen, en voor hun openheid tegenover de rest van de wereld over wat er aan de hand was. Pas later besloot hij dat de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) China teveel had geprezen, de cijfers uit dat land waren bij nader inzien onbetrouwbaar en hij zegde de Amerikaanse steun aan de organisatie op. 

Om vervolgens zijn schouders op te halen over het geringe aantal doden in eigen land. Alleen - toen dat begon op te lopen, veronderstelde hij dat het virus in de lente ‘als door een wonder’ weer weg zou kunnen zijn. Hij gokte dat het malariamiddel hydroxychloroquine voor snelle genezing zou zorgen.

Het wordt hem allemaal nagedragen door de media en in campagne-advertenties van de gedoodverfde Democratische presidentskandidaat Joe Biden. Maar dat leek Trump tot afgelopen week niet te hinderen. Hij zette een heel arsenaal aan retorische afweermiddelen in, van ontkenning: nooit gezegd, allemaal nepnieuws, tot volhouden: het is gewoon mijn gevoel, en ik heb vaak gelijk.

Maar vrijdag bleek dat evenwicht verstoord. De dagelijks persbriefing, die soms wel twee uur kon duren, was ditmaal heel kort. Nog geen half uurtje. En de pers mocht geen vragen stellen. Zaterdag was er zelfs helemaal geen persconferentie.

President Trump tijdens één van de persconferenties de afgelopen weken. Beeld AP

Desinfectiemiddel injecteren

De reden lijkt duidelijk: Trumps gedachten gingen donderdag zo met hem op de loop, dat zijn medische deskundigen op het podium moeite hadden hun gezicht in de plooi te houden. Een onderzoek naar de overleving van het virus als het een desinfecterend middel of ultraviolet licht tegenkwam, bracht hem op een idee: misschien zou licht, of zo’n ontsmettingsmiddel, in het lichaam gebracht kunnen worden?

Hij vroeg dat, duidelijk bloedserieus, aan de man die de presentatie gaf, William Bryan van het ministerie van binnenlandse veiligheid. En aan immunoloog Deborah Birx, een van de medische experts in de stuurgroep. Birx sprak hem heel voorzichtig tegen. Maar artsen die de persconferentie zagen, vreesden dat er extra doden zouden vallen door de woorden van de president. En terecht, want Trump presenteerde het idee als heel plausibel: “Het is een soort schoonmaak.” Bij de medische vragentelefoon van de staat Maryland kwamen er meer dan honderd telefoontjes binnen over het mogelijke nut van innemen van bleekmiddel of desinfecterende gel tegen het coronavirus.

Beeld AP

Vrijdag was er dus werk aan de winkel om de schade te beperken. Maar het ging het Witte Huis minder gemakkelijk af dan anders. De uitspraak van de president was door de media uit zijn verband gerukt, zei Trumps perschef. Maar de media hadden niet gereageerd op een los citaat, het ging om een heel betoog van de president. En zelf sloopte Trump die verdedigingslinie bovendien alweer door te zeggen dat hij het wel gezegd had, maar dat hij ‘sarcastisch’ was, om een reactie uit te lokken bij de aanwezige journalisten. Al was het duidelijk te zien dat hij het helemaal niet tegen hen had, maar steun zocht voor zijn absurde ideeën bij de wetenschappers in zijn dienst.

De persconferentie van vrijdag dreigde dan ook extra moeilijk te worden voor de president. En vermoedelijk daarom liet hij het van vragen stellen die dag helemaal niet komen. In een tweet liet hij zaterdag weten dat hij die persbriefings ook eigenlijk als tijdverspilling was gaan beschouwen: “Waar zijn ze goed voor”, vroeg hij zich via Twitter af, als de media ‘alleen maar vijandige vragen stellen, en dan weigeren de waarheid of de feiten correct weer te geven? Ze halen er record-kijkcijfers mee en het Amerikaanse volk krijgt niets dan nepnieuws.’

Die klachten over de media heeft Trump voortdurend, maar tot nu toe zocht hij de confrontatie met hen juist graag op. Volgens medewerkers van de president kwamen die dagelijkse lange persconferenties in de late middag er vooral omdat ze de president zo opbeurden. Dat kon hij wel gebruiken, na werkdagen die hij meestal humeurig begon, omdat hij de avond tevoren en die ochtend naar de nieuwszenders had zitten kijken die - op Fox News na – alleen maar slecht nieuws over de coronacrisis brachten en bakken vol kritiek over hem uitstortten. De briefings vervulden daarmee de rol die tot voor kort de campagnebijeenkomsten hadden die de president overal in het land hield: hij kon er eindeloos zijn eigen gedachtegang volgen en de pers aanvallen.

Als Trump werkelijk de dagelijkse persconferenties voor gezien houdt, is dat op het eerste gezicht goed voor Amerika. De andere deelnemers, zoals vice-president Mike Pence, Debora Birx en immunoloog Anthony Fauci kunnen die paar uur extra per dag voor hun eigenlijke werk goed gebruiken. En er worden minder onrealistische ideeën op de burgers afgevuurd.

Maar het houdt ook een gevaar in. Als die twee uur het middel waren om Trump niet helemaal uit de bocht te laten vliegen, wat komt er dan voor in de plaats? Zijn medewerkers zullen een andere uitlaatklep moeten verzinnen. Anders gebeurt het ergste dat je je kunt voorstellen.  

Dat Donald Trump actief gaat meevergaderen met de stuurgroep die het land door de coronacrisis moet loodsen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden