'Zelfs na twintig jaar is een kaartje nog op zijn plaats'

Hoogleraar Keirse: Erkenning is sleutelwoord bij een verlies

Sterven is verhuizen van de buitenwereld naar het hart van de mensen die van je houden. Met de dood eindigt de relatie niet. Het zijn dit soort zinnen van de Belgische hoogleraar rouwverwerking Manu Keirse die zalvend voor de ziel zijn als je net een geliefde hebt verloren. Zijn boeken over rouw werden in België veelal bestsellers.

Terugkijkend op de ramp met de MH17 geeft hij zijn ideeën over hoe wij het hebben gedaan als Nederlanders. Zowel het collectieve rouwen, als de aandacht voor de individuele rouw, en of we te ver kunnen gaan.

En, hoe hebben wij het gedaan?

"Mijn indruk is positief. Erkenning is het sleutelwoord bij een verlies. De collectieve aandacht van overheidswege geeft die erkenning van het verdriet van alle nabestaanden. Daarmee kan de rouwende in de maatschappij weer zijn of haar plek vinden. Stel je voor dat niemand van de overheid of de koninklijke familie bij de ramp stil zou staan, wat doen we dan met de humaniteit van de samenleving?

In België is er zo'n 35 jaar geleden een internaat afgebrand. Hierbij overleden 23 kinderen. Na 33 jaar kwam er voor het eerst een officiële herdenking. Het duurde zo lang omdat de bewaking niet in orde was geweest. Tijdens de herdenking kwamen alsnog 22 van de 23 ouderparen. Eindelijk erkenning, zei iedereen."

Is alle aandacht alleen maar positief?

"Ik zou graag een lans willen breken voor die mensen die ook een dierbare zijn verloren ten tijde van de ramp. Het gebeurt vaak dat iemand door bijvoorbeeld een verkeersongeluk om het leven komt. Individueel is het verliezen van een geliefde aan een ongeval niet minder erg dan als een dierbare bij een nationale ramp omkomt. Ik zou het op zijn plaats vinden als er tijdens de grote herdenking kort aandacht is voor iedere rouwende."

Kan de aandacht ook te veel zijn?

"In alles kun je overdrijven. Een grote sereniteit aanbrengen in de aandacht en de herdenking is van belang. Geen overemotioneel accent, maar een evenwicht in informatie, begeleiding van mensen, en confrontatie met wat er is gebeurd. Met oog voor de individuele beleving in relatie tot het collectieve.

Uitnodigen van nabestaanden moet gebeuren, maar een ieder moet vrij zijn om er al of niet op in te gaan. Er mag geen druk gelegd worden. Iedereen heeft recht op zijn eigen manier van omgaan met verdriet. Net als een vingerafdruk. Het verdriet is herkenbaar als vingerafdruk, maar voor ieder individu is de vingerafdruk toch weer anders."

Kun je te lang doorgaan?

"De rouw kan soms heel gecompliceerd zijn. En dan bedoel ik vooral de omstandigheden waaronder, of de wijze waarop iemand is overleden kan behoorlijk in de weg zitten om de werkelijkheid onder ogen te zien. Precies begrijpen wat er is gebeurd, kan heel lang duren. Sommige nabestaanden van de MH17-ramp moesten alleen al maanden wachten tot er überhaupt iets van hun geliefde werd gevonden. Voordat je dan daadwerkelijk kan rouwen.

Met de term 'gecompliceerde rouw' moet je heel voorzichtig zijn. Alsof rouwen pathologie is. Verdriet om het verlies van een geliefde is normaal gedrag. Verdriet is de keerzijde van liefde. Vaak ligt de gecompliceerdheid niet aan de rouwende, maar aan de samenleving en de omgeving. Zelfs na twintig jaar is een kaartje nog op zijn plaats."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden