Zelfs mislukte liefdes kunnen de trigger zijn

Interview | Vorig jaar was Vilvoorde 'broeinest van jihadisme'. Nu is het 'windluw' in de Vlaamse stad, zegt de burgemeester.

Na de aanslagen van 13 november in Parijs werd Molenbeek internationaal aangewezen als het broeinest van Europees jihadisme. Daar zou de massamoord zijn gepland door Belgische en Franse moslimterroristen met banden met de Brusselse deelgemeente.

Tot mei 2014 viel die eer aan de Vlaamse stad Vilvoorde die met 28 Syriëgangers relatief de meeste Europese strijders leverde. Terwijl elke maand gemiddeld vijf geradicaliseerde Belgen naar Syrië of Irak vertrekken, is het al anderhalf jaar 'windluw' in Vilvoorde, zegt burgemeester Hans Bonte. Zijn deradicaliseringsbeleid wordt in binnen- en buitenland als lichtend voorbeeld geloofd. Maar garanties zijn er niet, en achteroverleunen is er niet bij, zegt hij.

Wat is het geheim van Vilvoorde?

"Als socioloog van huis uit ben ik misschien misvormd, maar ik geloof sterk dat jongeren die dreigen te radicaliseren een individuele, sociaal-psychologische benadering nodig hebben. We kennen het achterstandsverhaal, frustraties over discriminatie, conflicten op school of thuis, of met de politie. Zelfs mislukte liefdes kunnen de trigger zijn. Of het sexappeal van Syriëgangers, zo'n stoere man met wilde haren, op tienermeisjes. Mijn ervaring is dat elke jongen, elk meisje, vanuit een eigen context radicaliseert, en dat die niet altijd past in een profiel. Dat maakt beleid maken moeilijk.

"Gelukkig is Vilvoorde met 43.000 inwoners een vrij kleine stad. Eén op de vijf Vilvoordenaren is moslim, maar het stempel dat we als jihadistennest dragen, is voor ons allen schokkend. Van de 28 Syriëgangers zijn er inmiddels acht terug en zes naar alle waarschijnlijkheid omgekomen. We houden nagenoeg dagelijks bij de terugkeerders (drie zitten in de gevangenis, red.) en jongeren van wie we vermoeden dat ze vatbaar voor radicalisering zijn de vinger aan de pols. Daar moet je zo vroeg mogelijk bij zijn, en we hebben er vertrouwenspersonen voor. Het gaat om totaal zo'n 45 personen voor wie een aanpak op maat is gemaakt. Ons deradicaliseringsteam werkt samen met de scholen, politie, jeugdwerk, de moskee, psychologen en de sociale dienst. De wethouder voor lokale integratie, Fatima Lamarti, is ook een sleutelfiguur. Zij is de dochter van de eerste Marokkaanse migrant en iedereen kent haar. We moeten die jongeren duidelijk maken dat hun toekomst hier ligt. De samenleving moet nestwarmte bieden."

Doet de moslimgemeenschap zelf voldoende?

"Nou, ze zou haar stem wel wat harder mogen laten klinken. Het ergert me dat we vooral niet-moslims horen. Maar er heerst angst, voor de vooroordelen en om de kinderen kwijt te raken. Daarbij komt dat mensen hun kop in het zand steken. Ze zien problemen bij de ander, maar niet bij zichzelf. Ze wijzen naar elkaar: jouw zoon brengt mijn zoon op het slechte pad. Dat er geen verantwoordelijkheidsbesef zou zijn, is een blanke fictie, een retoriek die in het niets zinkt als je met de ouders spreekt.

"Een van de maatregelen waarmee de Belgische regering trouwens radicalisering wil gaan bestrijden is niet-erkende moskeeën sluiten. Wel, de moskee in Vilvoorde heeft al jaren geleden erkenning aangevraagd maar wacht nog steeds. In heel Vlaanderen zijn er maar 28 erkend terwijl het voor gebedshuizen van andere religies wel soepel loopt. Dat is discriminatie."

Heeft 'Parijs' impact op de situatie in Vilvoorde?

"Ja. Er zijn sindsdien twintig nieuwe meldingen over vermeende radicalisering binnengekomen." (Naar verluidt ook over een jongere die weigerde een minuut stilte in acht te nemen voor de slachtoffers van de aanslagen, red.)

"Parijs heeft voor polarisatie tussen moslims en niet-moslims gezorgd. Die neemt toe en baart me zorgen. Kent u deze stickers? Die zijn van de Nederlandse Volks Unie en zijn onlangs op verkeerspalen en gebouwen in Vilvoorde aangetroffen. Er zijn ook hakenkruizen op muren gekalkt. Ik heb extra politiebeveiliging voor het station en het nieuwe asielzoekerscentrum gekregen."

Houdt u de moed er nog in?

"Ik kan al lang niet meer naar die extreme IS-filmpjes kijken. Als je als minderjarige een gewelddadige dood als hoogste ambitie hebt, oei, dan is er toch iets los in je bovenkamer? Maar er is goed nieuws. Twee tienermeisjes uit Vilvoorde die vorig jaar op weg naar Syrië werden opgepakt, zijn sinds kort onder begeleiding weer thuis. Ze hebben maanden in een gesloten inrichting gezeten, onder de hoede van experts. Dat moest gebeuren. Ze zijn nu weer op de goede weg."

Buurtwerker en politicus

Hans Jozef Omer Bonte (53) is sinds 2013 burgemeester van Vilvoorde namens de Socialistische Partij Anders (sp.a). Daarvoor was de uit Ingelmunster afkomstige West-Vlaming twaalf jaar wethouder van werkgelegenheid, sociale zaken en sociale economie in Vilvoorde. Hij is afgestudeerd socioloog en politiek wetenschapper, en heeft veel maatschappelijk werk gedaan, als buurtwerker maar ook als directeur van het Openbaar Centrum voor Maatschappelijk Welzijn. Bonte schuwt de discussie niet en vindt dat teruggekeerde Syriëgangers straf verdienen voor ze aan een reïntegratieproces kunnen beginnen. Hij was net als zijn Rotterdamse ambtsgenoot Ahmed Aboutaleb in februari spreker op de antiterreurtop op het Witte Huis in de VS.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden