Zelfs Marcel van Dam ging door de bocht

Marcel van Dam gaf ook de Tweede Kamer een veeg uit de pan. Die heeft 'lichtzinnig gehandeld' door Vestia te dwingen de derivaten meteen van de hand te doen.Beeld anp

Zelfs een doorgewinterde politicus als Marcel van Dam slaagt er niet altijd in om zijn poot stijf te houden, bleek gisteren tijdens zijn verhoor bij de enquêtecommissie. Zo moest hij concessies doen bij "het meest trieste geval van ontsporing": de koop van het passagiersschip SS Rotterdam.

De Raad van Commissarissen bij het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW), waarvan hij voorzitter was, voelde er niets voor om de Rotterdamse corporatie Woonbron te hulp te schieten bij dit fiasco. "We vonden de boot een groot risico, hij had nooit gekocht mogen worden."

Maar WSW-directeur Roland van der Post stond onder druk. Van Dam: "De ministerraad had een duidelijke wens om Woonbron te redden." Het icoon in corporatieland mocht niet failliet gaan. "Dus moesten de regels opgerekt worden." Zo kwam er 105 miljoen euro op tafel.

'Absurd'
Van Dam voelde vaker die hete adem in de nek vanuit Den Haag. "Not amused" was hij toen hij een brief kreeg van minister Vogelaar en voorzitter Jorritsma van de Vereniging Nederlandse Gemeenten. De dames waren niet blij dat het waarborgfonds wilde gaan verkennen of er voor corporaties prijsvoordeel was te halen op de internationale financiële markten. Van Dam zag achter die brief de Bank Nederlandse Gemeenten schuilgaan, die zijn positie als een van de belangrijkste geldschieters in de volkshuisvesting veilig wilde stellen.

Als gebeten reageerde hij op suggesties dat het WSW met zijn beleid het risicovol gedrag bij corporaties had aangemoedigd. "Absurd dat de schuld van het debacle bij Vestia bij het fonds zou liggen."

Het was weliswaar een foutje dat de Raad van Commissarissen niet was geïnformeerd "dat Deutsche Bank corporaties volplempte met derivaten", maar zijn directeur had juist geprobeerd zijn greep op Vestia te vergroten en Staal te dwingen tot afbouw van de risico's.

Politieke dienst
Het had echter niet geholpen dat minister van wonen Eimert van Middelkoop in een brief Staal uitgebreid complimenteerde met zijn actieve financiële beleid die middelen opleverde voor stadsvernieuwing, "ook nog eens tegen gunstige voorwaarden". Van Dam: "Als u verantwoordelijken zoekt, dan is dat Vestia zelf, de banken en ten derde de toezichthouder die dit soort brieven schrijft terwijl hij weet dat Vestia in 2008 762 miljoen negatief stond."

De Tweede Kamer kreeg ook een veeg uit de pan. "Lichtzinnig" dat ze Vestia had gedwongen direct de derivaten van de hand te doen. Met overleg had de schade kunnen worden beperkt.

Zelf was Van Dam overigens niet wars van een politieke dienst, blijkt uit een brief aan Wouter Bos die de enquêtecommissie achterhaalde. Een voorstel om van de Rijksgebouwendienst een corporatie te maken. "Dat kon in één klap de staatsschuld enorm verminderen. Puur een privé-initiatief om Wouter te helpen."

Agenda voor maandag
Oud-directeur Leks Verzijlbergh moet komen uitleggen waarom de Limburgse corporatie Servatius zich liet meeslepen in een megaproject van een studentencampus met allerlei voorzieningen. Ook Aedes, de koepel van woningcorporaties, ligt onder het vergrootglas.

Minister Stef Blok van Wonen en Rijksdienst vertrekt na afloop van de wekelijkse ministerraad op het Binnenhof.Beeld anp

Minister Blok pakt corporaties aan
Een woningcorporatie die bijna omvalt door de aankoop van een stoomschip. Dat zal als het aan minister Blok van wonen ligt nooit meer kunnen gebeuren. Gisteren stuurde hij een aangepast wetsvoorstel naar de Kamer waarin hij onder meer vastlegt dat een corporatie zo'n commercieel project in de toekomst alleen nog kan aangaan, als het eventuele verlies losstaat van de sociale huurwoningen waar de volkshuisvesters in de eerste plaats voor moeten zorgen.

Hij gaat ook eisen stellen aan leden van de Raad van Toezicht en aan bestuurders. Zowel bij de benoeming, als gedurende de rit worden ze getest op kennis van financiën, volkshuisvesting en op betrouwbaarheid. Voldoen ze niet, dan kan de minister ze schorsen.

Het wetsvoorstel wordt al lang verwacht, maar komt op een saillant moment, nu er in de parlementaire enquête details naar buiten komen over de gang van zaken in de corporatiewereld. Dat er uit die enquête meer aanbevelingen zullen volgen weet Blok. Toch wil hij, gesteund door de Kamer, het voorstel al bespreken: de veranderingen moeten per januari 2015 ingaan.

Hoogleraar financiële markten Arnoud Boot vindt dat Blok verder moet gaan. Nederland heeft volgens hem te veel sociale woningen. De volkshuisvestingsector is te groot en machtig om scherp toezicht te houden. Boot: "Als je de sector laat zoals die is, heb je morgen weer een andere Vestia."

Het huidige aantal van 2,4 miljoen woningen moet terug naar een derde, betoogde Boot, die gisteren door de enquêtecommissie werd verhoord als oud-commissaris bij het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW) en deskundige op het gebied van derivaten.

Boot betitelt de sector als 'zompig'. "Mensen komen elkaar elke dag tegen, toezichthouders en corporaties zijn geen gescheiden werelden." Daardoor konden problemen 'onderhuids' groeien.

Boot beaamde dat het toezicht op corporaties heeft gefaald. Zo had WSW, dat zijn fiat gaf aan geborgde leningen, in de gaten moeten houden dat zij geld niet voor andere doeleinden gebruikten, zoals de aankoop van een stoomschip. Bij het opvragen van informatie bij de in problemen geraakte corporatie Vestia over de financiële positie en derivaten beet het fonds niet door. Het was een kwestie van cultuur. "Er heerste een clubgevoel."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden