Interview

'Zelfs koningin Wilhelmina liet haar ondergoed repareren'

"Ook de hogere klasse ging zuinig om met wat men aanhad. Zelfs koningin Wilhelmina (foto) liet haar ondergoed repareren."Beeld Jeanette Vos001

Ileen Montijn (1952) is historica, ze schreef onder meer 'Hoog geboren' (2015) over tweeënhalve eeuw adellijk leven in Nederland

Historici schrijven nauwelijks over kleding. Ze doen het onderwerp af als onbelangrijk, als oppervlakkig, iets van de buitenkant. Dat is onterecht: kleding is een sociale en economische motor. Mechanisatie begon eeuwen terug in de spin- en weefsector. Zonder textiel geen Industriële Revolutie.

Je garderobe vroeg in het verleden veel meer energie en fantasie dan tegenwoordig. Dat besefte ik eens te meer toen ik aan het onderzoek voor dit boek begon. Het gaat over de vindingrijkheid, het vakmanschap en de technieken die kwamen kijken bij de omgang met textiel. Ik schrijf over de handel in tweedehands kleren, over het vermaken van jurkjes en broeken, over liefdadigheid en over recycling van oude vodden.

Al heel lang heb ik belangstelling voor zelfrepresentatie, voor hoe mensen zich aan de wereld tonen. De behoefte om net een beetje beter voor de dag te komen dan een ander is universeel.

Theater

Ik heb daarover geschreven in 'Hoog geboren', mijn boek over de adel, een verschijnsel dat volledig uit representatie bestaat. Adel is theater, en dat geldt evenzeer voor kledij. Met wat je aantrekt wil je een bepaalde indruk wekken. Vroeger luisterde dat veel nauwer dan vandaag de dag. Er zijn minder regels voor wat je kunt dragen.

Tot tachtig jaar geleden ging het loon van een werkman bijna helemaal op aan voedsel en huur. Kleding was schaars en duur. Iemand als Multatuli had daar oog voor. In 'Woutertje Pieterse' vertelt hij er ontzettend aardig over. Naaister Leentje is voortdurend bezig met verstellen en repareren om het gezin Pieterse in de kleding te houden. En als Wouter noodgedwongen zijn jasje verkoopt, krijgt hij er best wat geld voor. Het laat zien dat kleding waarde vertegenwoordigde.

Daarom werd textiel soms gestolen. Begin jaren vijftig viel er bij ons een handdoek van het balkon. Toen mijn moeder beneden was, had iemand hem al meegenomen. Dat zie je in 2017 niet snel meer.

Ook de hogere klasse ging zuinig om met wat men aanhad. Volgens textielconservatoren zijn er weinig kledingstukken in Nederlandse collecties waaraan in de loop van hun bestaan niets is veranderd. Zelfs koningin Wilhelmina liet haar ondergoed repareren.

Mijn eigen kleding herstel ik ook. Laatst heb ik elleboogstukjes op een dierbaar vestje genaaid. Het lijkt me heel naar om, zoals veel jongeren tegenwoordig, niet even een zoompje te kunnen leggen of een knoop aan te zetten. Ik leerde het van mijn moeder, die jurkjes voor mij maakte. Met afleggertjes ben ik niet opgegroeid, want ik had twee broers en wij woonden in het buitenland, dus er waren geen nichtjes in de buurt van wie ik kleren kreeg.

Tekst loopt door onder afbeelding.

Ileen Montijn - Tot op de draadBeeld RV

Gedragen kleding

Ik vind het leuk om kleding in een tweedehands winkel te kopen. De variatie is er groter. Met de handel in gedragen kleding kun je zelfs de 'Quote 500' halen: de Boer Groep werd in de tweede helft van de twintigste eeuw een grote speler in de textielrecycling. Ik ben bij een van hun sorteerbedrijven geweest, een prachtig gezicht, zo efficiënt als kolossale bergen textiel daar worden gesorteerd.

Sorteren is een kunst en in Nederland zijn we daar goed in. Je moet weten waar ze in Afrika blij mee zijn, wat ze in Azië willen dragen en wat mooi genoeg is voor Oost-Europa. Zonder dat wij het ons realiseren reizen er enorme stromen textiel over de wereld.

De kledingsector is een van de vervuilendste industrieën. Het is rampzalig hoeveel ton water er nodig is voor een kilo katoen, om nog maar te zwijgen over de verf die met grote hoeveelheden chemicaliën in de stof wordt geperst.

Ik schreef dit boek niet om iemand de les te lezen, maar omdat ik kleding zo interessant vind. Er gaat smaak en vakkundigheid achter schuil. Het is bijzonder dat mensen in het verleden zo inventief moesten omgaan met iets wat voor ons zo vanzelfsprekend is.

Ileen Montijn - Tot op de draad, de vele levens van oude kleren
Atlas Contact; 232 blz. € 19,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden