Zelfs 'kaaskop' is geen eigen kweek

De redactie van Trouw bereiken geregeld klachten over Engelse insluipsels in haar Nederlands. Daarachter gaat soms de vrees schuil dat onze taal bezwijken zal aan de Engelse ziekte, het overmatig gebruik van Angelsaksische woorden en uitdrukkingen.

Dat lijkt me sterk. Als vreemde smetten de gezondheid van het Nederlands zouden aantasten, was het allang te gronde gegaan. Sinds mensenheugenis heeft de bevolking van ons kleine taalgebied, afhankelijk als ze was en is van contacten met buitenlanders en hun cultuur, voor haar mondeling en schriftelijk verkeer leentjebuur gespeeld bij vreemde talen. Ook bij het Engels.

Een illustratie, deerniswekkend van inhoud misschien, maar leerzaam van strekking: Door een blunder van de loods stond de lilliputter tot aan zijn interlockje in de blubber. Weinigen beseffen dat we alle zelfstandige naamwoorden in dit zinnetje aan het Engels te danken hebben - een ervan, loods, al sinds de Middeleeuwen.

Leenwoorden heeft het Nederlands bij de vleet uit vele talen gevist. Boter, heel lang geleden, uit het Latijn, poeder uit het Frans, averij uit het Italiaans, leukoplast uit het Grieks, mammoet uit het Russisch, halleluja uit het Hebreeuws, sauna uit het Fins, joekel uit de Zigeunertaal, bazaar uit het Perzisch. De lijst is ellenlang.

Zonder deze verbale ontwikkelingshulp, gratis verstrekt, zou onze taal er armetierig aan toe zijn. Zelfs kaaskop is, strikt genomen, geen eigen kweek. Het woord kaas haalden onze verre voorouders uit het Latijn, en kop misschien ook.

Alles goed en wel, zal een taalzuiveraar zeggen, maar de laatste decennia loopt het, met al die Engelse import, de spuigaten uit. Dat staat nog te bezien. De taalkundigen Liesbeth Koenen en Rik Smits, auteurs van 'Peptalk - De Engelse woordenschat van het Nederlands', schatten het totale aantal min of meer gangbare Engelse leenwoorden op zo'n 5000. Dit komt neer op hooguit 'tien procent van de woordenkennis van Jan en Truus Modaaltaal'. Voeg daarbij dat de meeste van die leenwoorden maar weinig gebruikt worden, of anders alleen in beperkte kring, en de vrees voor verloedering, vervlakking, ontaarding of uitverkoop van het Nederlands lijkt sterk overdreven.

Betekent dit dat Trouw maar zonder meer alles moet afdrukken wat van gene zijde van de Noordzee of de Atlantische Oceaan komt aanwaaien? Zeker niet. Een redactie doet er verstandig aan, ieder taalobstakel te verwijderen dat lezers het zicht op de betekenis van een tekst belemmert. Ruis hoort in een krant niet thuis.

Bij Trouw circuleert een eerste versie van een stijlgids, die verordonneert: “Woorden en uitdrukkingen uit vreemde talen, het Engels inbegrepen, vertalen we altijd. Een uitzondering vormen de enkele simpele Engelse woorden die ieder tegenwoordig kent. (...) Engelse woorden en uitdrukkingen die in het Nederlands ingeburgerd zijn, weren we niet. Maar als er een Nederlands equivalent bestaat, kiezen we dat. Niemand die het voordeel van de twijfel verdient, krijgt van ons the benefit of the doubt.”

Toen Gerard Reve nog getrouwd was en Van het Reve heette, placht hij, wanneer zich visite aankondigde, zijn vrouw aan te sporen tot pianospel, opdat de bezoekers niet zouden denken dat de Van het Reves uit de goot kwamen. Om dezelfde reden neigen journalisten er soms toe, zich van vreemde en moeilijke woorden te bedienen. Ook tegen deze onschuldige aanvechting waarschuwt de stijlgids streng: “Een journalist bewijst zijn vakmanschap door zulke termen helder en correct te vertalen, te omschrijven of toe te lichten.”

Toegegeven: deze voorschriften hebben met de Tien Geboden gemeen dat ze overtreden worden, al is er verschil in de frequentie waarmee dit gebeurt. Maar we doen ons best. En voor het overige troosten we ons met de gedachte dat ook eenvoudig Nederlands - zoals onder anderen bijbel- en poëzielezers weten - alle verstand te boven kan gaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden