Zelfs het wijkteam dat de burger moet helpen, verdwaalt tussen zorgloketten

null Beeld Wikipedia
Beeld Wikipedia

Om de zorg toegankelijk te houden, hebben gemeenten één loket waar burgers kunnen aankloppen. Maar de medewerkers van dat loket lopen vast op … te veel loketten.

De wijkteams die burgers moeten behoeden voor bureaucratie en complexe regelingen over zorg worstelen zelf met alle regels binnen gemeenten. Dat beeld komt naar voren uit gesprekken met de ombudsmannen van de gemeenten Den Haag en Amsterdam (inclusief Almere, Zaanstad en Amstelveen) en met onderzoekster Silke van Arum, die voor Movisie de wijkteams bestudeerde.

Wijkteams zijn essentieel voor het slagen van de grote hervorming in de zorg die in 2015 is ingezet. De gedachte achter de decentralisatie in 2015 was: breng de zorg dichterbij en maak het goedkoper. Zorg ging van rijksoverheid naar de gemeente. Die legde de taken nog dichterbij de burger neer: bij wijkteams.

Zo’n team bestaat uit vijf tot tien hulpverleners. Zij voeren keukentafelgesprekken om te zien welke zorg en ondersteuning iemand nodig heeft, zij bieden ondersteuning en verwijzen door naar specialistische hulp. Dat doen zij onder meer bij gezinnen met opvoedproblemen, mensen met lichamelijke en verstandelijke beperkingen en ouderen die niet langer voor zichzelf kunnen zorgen.

Het schuurt

Sinds de decentralisatie zijn er veel wijkteams bijgekomen. Vier op de vijf gemeenten werken ermee. Zelf zijn de gemeenten tevreden over hun wijkteams, zo bleek uit een onderzoek van Movisie eerder dit jaar. De Nationale Ombudsman Reinier van Zutphen was afgelopen maandag in zijn rapport minder positief. Mensen dolen nog altijd tussen de loketten, ondanks de wijkteams.

Onderzoekster Van Arum ziet dat de wijkteams tegen dezelfde obstakels oplopen die burgers frustreren: te veel loketten, te complexe regels, te veel verschillende financieringsstromen.

De meeste wrijving ziet Van Arum bij de samenwerking tussen hulpverleners en de dienst werk en inkomen van gemeenten. De eerste wil helpen, de tweede let er vooral op of iemand recht heeft op een uitkering. Dat schuurt.

Van Arum ziet dat de afdeling werk en inkomen minder vaak aanschuift bij wijkteams. “Verrassend”, zegt ze, “omdat juist in gezinnen met meerdere problemen vaak ook sprake is van financiële problemen. De oorspronkelijke doelstelling van de integrale aanpak wordt daarmee losgelaten.”

Ieder eigen regels

Een integrale aanpak wil zeggen: problemen in hun samenhang zien. Want de schulden van de ouders, hun opvoedkundige ​tekortkomingen en de psychische aandoening van de zoon of dochter hebben meestal met elkaar te maken. En om die aan te pakken moeten wijkteams bij verschillende loketten aankloppen.​

Voor de schulden kijkt het team naar de afdeling werk en inkomen. De opvoedkundige problemen zijn een taak voor Jeugdzorg. Voor de psychische aandoeningen is het wijkteam aangewezen op de ggz-zorg en het loket Wet maatschappelijk ondersteuning. Dat regelt bijvoorbeeld dagbesteding. In het ideale geval vormen deze instanties en afdelingen een geoliede machine. Maar ieder heeft eigen regels, verantwoordelijkheden en een eigen budget dat zij streng bewaken.

Werk beter samen, maak zorg minder complex en kies voor één loket, was kort gezegd de aanbeveling van de Nationale Ombudsman. Het wijkteam past prima in die oplossing. “Maar als je verwacht dat wijkteams een panacee zijn voor alle problemen, dan kom je bedrogen uit”, zegt de ombudsman van Den Haag, Peter Heskes. “Wijkteams zijn er voor mensen met meerdere problemen. Dus krijgen zij te maken met meerdere organisaties, met complexe informatie-uitwisseling, privacyregels en verschillende verantwoordelijkheden.” Mede daardoor hebben wijkteams te maken met wachtlijsten.

Koplopers

Naast betere toegang tot zorg moeten de wijkteams zorgen voor kostenbesparingen. Dat lijkt nog niet te lukken. De teams richten zich vooral op “het bieden van passende zorg en ondersteuning op maat. Ze kijken wat er per individu nodig is”, zegt Van Arum. Dat is ook een van de doelstellingen van gemeenten. “Al die individuele hulpvragen lopen van eenvoudig tot zeer complex. Dat kan problemen opleveren.”

Dat blijkt wel uit de financieringsproblemen in Leeuwarden, Zaanstad en Eindhoven. “Dat waren de koplopers met de wijkteams”, zegt Van Arum. “Je zou kunnen concluderen dat kostenbesparing nog niet lukt, al is het voor zo’n conclusie nog te vroeg. Zo’n grote verandering kost tijd.”

Lees ook:
Ombudsman bevestigt: toegang krijgen tot de juiste zorg is te moeilijk

Van de beloftes die in 2015 bij de invoering van het nieuwe zorgstelsel zijn gedaan is nog niets terechtgekomen. In plaats van toegankelijke zorg die dichter bij de burger zou staan, wijzen overheden naar elkaar. En de burger verdwaalt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden