Déjà vu

Zelfs de voorganger van Arib sprak Latijn in de Kamer

Minister-president Jo Cals richt zich tot de Kamer in 1966. Beeld ANP

Thierry Baudet begon zijn eerste rede als Tweede-Kamerlid dinsdag in het Latijn. Vanitas vanitatum et omnia vanitas (ijdelheid der ijdelheden, alles is ijdelheid). 

Al zal Baudet het ongetwijfeld buitengewoon functioneel hebben gevonden. Hij gaf namelijk een Forum voor Democratie-draai aan een uitspraak van de politicus/filosoof Cicero.

Kamervoorzitter Khadija Arib was weinig gecharmeerd van Baudets exercitie in het Latijn: "Nederlands is de voertaal van ons parlement en dat wil ik graag in stand houden." Toch was de leider van Forum voor Democratie echt niet de eerste die achter het spreekgestoelte de taal van de oude Romeinen gebruikte.

Gangbare Latijnse uitdrukkingen als de facto, de jure, bona fide zijn er met grote regelmaat te horen. Een tussenwerpsel als quod non (wat niet het geval is) of een uitdrukking als conditio sine qua non (een voorwaarde zonder welke het gevolg niet was ingetreden) gebruiken veel parlementariërs zonder erover na te denken.

Met debatten die veelal over wetgeving gaan en de nodige juristen in de bankjes sluipt juridisch Latijn al snel de Handelingen binnen. Dan gaat het bijvoorbeeld over lex specialis derogat lex generalis (bijzondere wetgeving krijgt voorrang op algemene wetgeving).

Sprekers lieten door de jaren heen ook graag merken dat ze hun klassieken kenden. In de laatste vergadering van de Tweede Kamer in oude samenstelling voor de verkiezingen van 1959 sloot voorzitter Rad Kortenhorst (KVP) de vergadering met een uitspraak, die verwees na de vermeende afscheidsgroet van gladiatoren voor hun gevechten: "Ave popule neerlandice, morituri te salutant!" (Vaarwel Nederlands volk, zij die gaan sterven, groeten u).

Tekst loopt door onder video. 

Religieuze geschriften

Volksvertegenwoordigers van confessionele partijen grepen graag terug op Latijn uit religieuze geschriften of, als het zo uitkwam, uit andere bronnen. De orthodox-hervormde predikant Pieter Zandt, Tweede-Kamerlid namens de SGP van 1925 tot 1961, voer graag uit tegen de morele vervlakking, de nadruk op het materiële en de in zijn ogen verfoeilijke subsidies voor zaken als sport, toneel, dans en opera. 

Bij dat soort gelegenheden had hij het graag over "panem et circenses" (brood en spelen) het enige waar het Romeinse volk naar verluidt naar verlangde. Zandts partijgenoot Cor van Dis gebruikte dezelfde uitdrukking, toen hij in 1969 zijn zorgen uitte over de razendsnelle ontkerkelijking. Het kabinet-De Jong stimuleerde volgens hem het verval tot heidendom. "Panem et circenses" was het enige waar het nog om draaide.

Sommige voorstellen schreeuwden haast om Latijn. In de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw debatteerde de Tweede Kamer veelvuldig over de nieuwe wet op het voortgezet onderwijs, die vanwege zijn omvang de bijnaam Mammoetwet kreeg. Een deel van de parlementariërs vreesde voor de teloorgang van het ouderwetse gymnasium. Dat was vaak een mooie gelegenheid om de kennis van de klassieke talen ten toon te spreiden.

Bij Onderwijsminister Jo Cals (KVP) werd dan ook een gevoelige snaar geraakt. Hij was een intelligent en begaafd spreker, maar wilde dat wel erg graag weten.

VVD-Kamerlid Haya van Someren-Downer vergeleek Cals in een debat over de Mammoetwet met de Carthaagse veldheer Hannibal die met olifanten ten strijde trok tegen Rome. Aanvankelijk leek hij succesvol, maar uiteindelijk verloor hij.

Cals liet daarop horen hoe goed hij het werk van geschiedschrijver Livius kende. De minister was nog overtuigd van zijn winstkansen, maar gaf toe dat hij zich weleens voelde als Hannibal tijdens de slag bij Cannae. "Die erste planmässige Einkreisungs- und Vernichtungsslacht", citeerde hij in het Duits uit een boek dat hij voor de oorlog had gelezen om even later quasinonchalant de zeventiende-eeuwse Franse filosoof Blaisse Pascal in het Frans aan te halen. Hoezo Nederlands de voertaal?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden