Column

Zelfs CDA en GroenLinks vallen voor populisme

GL-leider Bram van Ojik, SP-leider Emile Roemer en CU-leider Arie Slob tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen in de Tweede Kamer. Beeld anp
GL-leider Bram van Ojik, SP-leider Emile Roemer en CU-leider Arie Slob tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen in de Tweede Kamer.Beeld anp

Rutte regeer, riep GroenLinks-aanvoerder Bram van Ojik tijdens de algemene beschouwingen. Maar zonder ons, voegde hij daar deze week aan toe. Dat was niet verrassend: op beslissende momenten is zijn partij altijd teruggedeinsd voor het maken van vuile handen. Een van de gevolgen: net als GroenLinks zelf zijn groene oplossingen hier, anders dan in Duitsland, in de sfeer van luchtfietserij blijven steken.

Hans Goslinga

Het is beschamend, zei Ser-voorzitter Wiebe Draijer donderdag in deze krant, dat Nederland op het gebied van duurzame energie en klimaatbeleid ernstig is achtergebleven. Dat is niet geheel en al de schuld van GroenLinks, maar de positionering van de partij aan de zijlijn heeft er wel aan bijdragen dat zoiets als het gebruik van zonnepanelen pas laat uit de alternatieve, misschien wel als sektarisch links beschouwde hoek is gekomen.

Hoofdstroom
Groen is hier zo sterk geassocieerd geraakt met links, dat Rutte in 2008 in eigen kring geen poot aan de grond kreeg met zijn idee de VVD een 'groenrechts' profiel te geven. Zo bekeken heeft de combinatie van groen en links voor milieu- en natuurvriendelijke oplossingen vooral belemmerend gewerkt. Dat was toch anders geweest als GroenLinks, in navolging van haar geestverwanten over de grens, de brug naar de hoofdstroom had weten te slaan.

Het is ironisch dat het de kleine christelijke partijen ChristenUnie en SGP in de afgelopen tien jaar wel is gelukt zich uit de obscure, als klein-rechts geafficheerde, marge van de Nederlandse politiek te bevrijden. Niemand kijkt er vreemd van op dat Arie Slob en Kees van der Staaij nog altijd met VVD, PvdA en D66 - ideologisch gezien de paarse aartsvijand - aan de onderhandelingstafel zitten. Het GroenLinks-Kamerlid Jesse Klaver muntte deze week de term 'Paars met de Bijbel' voor deze combinatie. Aardig bedacht, licht spottend bedoeld zonder twijfel, maar tegelijk een onderstreping van de zoveelste groene vaandelvlucht richting struikgewas.

Wie nog meer ironie in de recente politieke bewegingen zoekt, komt ogen te kort. GroenLinks, altijd de mond vol over linkse samenwerking, trekt net als bij het Lenteakkoord van 2012 een ander plan dan de PvdA. Links is vooral, en misschien wel voorgoed, uiteengeslagen. Voornaamste oorzaak: het oprukkend populisme dat de politiek reduceert tot politiek van de herverkiezing. De vreugde bij GroenLinks en het CDA over enkele zeteltjes winst in de peilingen spreekt boekdelen.

Rustpunten
ChristenUnie en SGP weten zich aan het kortademige populisme te onttrekken. De cynische verklaring is dat zij, anders dan alle andere partijen, nog op een vaste achterban kunnen rekenen. De conservatieve liberaal J.L. Heldring zocht de verklaring in 2010, in een terugblik op de laatste vijftig jaar, dieper. In zijn ogen was het vooral het Godsvertrouwen waaraan deze partijen hun rust danken en het vermogen de aardse problemen wat te relativeren. Ja, wie naar rustpunten zoekt in het hectische politieke tableau, komt snel bij Slob en Van der Staaij uit.

Ook bij Buma? Heldring betrok destijds nog het CDA in zijn verklaring van het verschil tussen de christelijke partijen en 'de partijen wier aardse doelen grotendeels zijn bereikt'. De vraag is of hij dat nog zou doen. Balkenende klampte zich in 2010 in opperste electorale nood vast aan de hypotheekrenteaftrek, Buma spreekt in de slag met de VVD eveneens zonder gêne de portemonnee aan, en passant afstand nemend van het middenveld.

Misschien zou Heldring het de zondeval van het CDA hebben genoemd. Een knieval voor ongefilterde populistische politiek is het zeker, als je de maatschappelijke akkoorden die het kabinet heeft gesloten zo versmaadt. Het nogal magere motief is dat het middenveld niet langer representatief is. Dat is tussen haakjes dezelfde kritiek die VVD en D66 begin jaren negentig op de overlegeconomie leverden, nog voordat dit samenspel van overheid, werkgevers en vakbeweging onder de nieuwe naam 'poldermodel' een populair exportproduct werd.

Natuurlijk, in een democratie komt de politiek op de eerste plaats. Maar het nu bijna heilig verklaarde primaat van de politiek verhult vooral de karakterloze val voor het populisme. Die val maakt het Rutte bijna onmogelijk te regeren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden