Zelfs Beatrix kwam bij Eef en Jan op de koffie

Na 35 jaar sluit het echtpaar Jan (67) en Eef (59) Dijkstra de deuren van café het Wapen van Baarderadeel. Dat geniet landelijke bekendheid sinds Geert Mak er over verhaalde in 'Hoe God verdween uit Jorwerd'. Nog dagelijks bezoeken 'Mak-toeristen', zoals Eef ze noemt, haar café. Ze zal ze missen. Net als het dorp, want ze vertrekt uit Jorwerd. Een mooie tijd ligt achter haar, al zijn niet alle herinneringen even prettig.

Sytske van Aalsum

Vorige week schoof een Mak-toerist, boek onder de arm, aan de stamtafel. Of Eef de 'vrouw van het café', de eigenares was. ,,Nee'', antwoordde Eef, ,,dat is mijn zuster, maar die is er nu niet.'' Teleurstelling. De man wilde zo graag haar handtekening in zijn boek. ,,Nou'', had Eef gezegd, ,,mijn zuster heeft een gemakkelijke handtekening, die kan ik wel namaken.'' En dat deed ze.

Af en toe dollen met de gasten. Moet kunnen. Zoals ze sommige bezoekers op hun nummer zet. Eef: ,,Je staat er versteld van hoe ze met dat boek omgaan. Ze lezen dingen die er helemaal niet staan. Dan vragen ze, het waren Hollanders uit Den Haag: 'Wat moet er van de kinderen terechtkomen nu ze niet meer bij de boer kunnen werken?'. Die gaan gewoon naar de middelbare school in de stad, antwoordde ik. Alsof wij hier in een achtergebleven gebied wonen! Ja, dan ga ik wel in de verdediging.''

Er zijn ook andere reacties. Een heel bijzondere kwam van haar zoon Jan Jetse (31). ,,Hij begreep pas na het lezen waarom ik ben zoals ik ben. Hij vond me vroeger best een kreng. Ik was nogal zuinig en hij kreeg niet altijd de merkkleding, Lacoste enzo, die hij wilde.'' Maar Eef Dijkstra kan nu eenmaal niet gemakkelijk geld uitgeven. Het was thuis geen vetpot - vader was een kleine boer, moeder ventte met de broodkar - en geld was vooral bedoeld om stroppen op te vangen. Die noodzakelijke zuinigheid gaat er nooit meer uit.

Bovendien, Eef hoeft niet aan alle modegrillen mee te doen. Ook dat leerde ze thuis: als de mode paars is, dan doen wij daar niet aan mee. En rijkdom, wat is dat nou? Haar vader hield haar destijds voor: 'Je bent niet minder dan de notaris, misschien is de arbeider wel rijker'. Respect voor de minder bedeelden kreeg ze ook mee. ,,Dan ging ik uit dansen en dan stond daar zo'n jongen uit een asociale familie. Mijn vader zei: 'Jij bent niet meer dan die jongen, dus moet je ook met hem dansen, maar je hoeft niet met hem thuis te komen'.''

Eefs moeder trotseerde ook de dorpspraatjes toen Eef wilde trouwen met de bijna tien jaar oudere Jan Dijkstra. Jan was toen net terug uit Belgisch Kongo, waar hij zeven jaar als timmerman in het bedrijf van zijn broer had gewerkt. Eef werd smoorverliefd op de avontuurlijke vrijgezel. Maar in het dorp vonden ze het maar niks. Zo'n man die jaren in Afrika had gezeten, en dan het leeftijdsverschil. Maar Eefs moeder zei: 'Bij het kiezen van een jas en hoed kan ik haar advies geven, bij het kiezen van een man niet'. En dus trouwde Eef met Jan.

Niet lang daarna belandden de Dijkstra's toevallig in de horeca. Dat kwam zo. Eind jaren vijftig kwam het café in de verkoop. Eef: ,,Er kwamen Amsterdammers op af, maar de notaris vertrouwde die lui niet; wie weet maakten ze er een bordeel van. De notaris heeft toen een truc uitgehaald. Hij verkocht het café voor één gulden aan Dorspbelangen.''

Al vrij snel nam Emke Dijkstra, de broer van Jan, het café over. Emke was ook timmerman en knapte de boel op. In 1964 deed hij café over aan Jan en Eef. Eef runde in de beginjaren de zaak overdag en Jan bleef gewoon bij zijn broer werken. Eef: ,,En zo rolden we in de horeca.''

Er liggen mooie jaren achter haar. Maar er zijn ook minder prettige dingen gebeurd. De kwestie van het dorpshuis bijvoorbeeld. Die speelde eind jaren zeventig en liet diepe sporen achter. Het kwam erop neer dat het gebouwtje van de Hervormde Kerk zou worden omgebouwd tot dorpshuis 'Ons Huis', een plek waar alle verenigingen konden vergaderen. Jan en Eef vreesden verlies aan klandizie en keerden zich, gesteund door familie en vrienden, fel tegen de plannen. De twist verscheurde het dorp. Dat was soms heel pijnlijk. Eef: ,,Dan draaiden mensen in de winkel hun rug naar me toe.'' Op de avond waarop in het café over de kwestie beslist zou worden, heeft Eef nog geprobeerd het naderend onheil af te wenden.

,,Ik kreeg van Thom de Groot, die hier toen nog boerde, letterlijk een schop voor mijn kont. Hij zei: 'Vooruit! Nu ga je naar boven en zeg je wat jij ervan vindt'.'' Dat deed ze. Tegen de stampvolle zaal zei ze: 'Nou moeten jullie het maar zeggen, maar wij komen op voor ons brood!' Het heeft niet geholpen. 'Ons Huis' kwam er toch. En de verhoudingen waren voorgoed verziekt. Er zijn nog steeds, twintig jaar na dato, dorpelingen die Eef geen blik waardig gunnen.

Het raakt Eef niet, zegt ze. Niet meer. ,,Vroeger, ik was 22 jaar, kwam ik de rekening van de smid betalen. Zijn vrouw deed open. Ik zei: 'Hier is het geld, maar Jan zei dat het nog niet helemaal klaar is'. Zij reageerde met: 'Jij hoeft niet zo brutaal te zijn!' Die vrouw voelde zich meer dan mij.'' Nu staat ze daar boven. ,,Dat heb ik geleerd. Over mijn rol in het boek zeiden sommigen: 'Oh, zíj moet weer zo nodig'. Maar ik heb dat niet opgezocht, anderen hebben mij op een voetstuk gezet. Maar ik zit er niet meer mee. Ik ben mezelf geworden.''

Eef zal vooral de klanten missen met wie ze hele verhalen had. Die oud-directeur van Philips bijvoorbeeld. Die komt elk jaar een dagje over vanuit Brabant. Of die oud-inspecteur van volksgezondheid, die hier met honderd mensen zijn afscheid vierde en nog geregeld langskomt. Met die mensen voerde Eef heel interessante gesprekken. Die gingen niet over het slechte weer of de nieuwe auto, maar over de politiek, over asielzoekers, over alles eigenlijk.

Het Wapen van Baarderadeel is dankzij Geert Mak ook een gewild café bij Bekende Nederlanders. Minister Jorritsma, woonachtig in Bolsward, vierde er haar 25-jarig huwelijksfeest. Ze arriveerde met een bus vol gasten en dineerde bij Eef en Jan. En met de kerst kwam minister Van Aartsen langs met zijn gezin. Niet dat ze daar over opscheppen. Eef: ,,Als die bus van Jorritsma hier voor de deur staat, vertel ik echt niet dat zíj in de bovenzaal zit.'' Net zomin als ze rondbazuint dat koningin Beatrix, incognito, zonnebril op en in gezelschap van een vrouw, een keer kwam koffiedrinken.

Jan en Eef Dijkstra houden niet alleen op met het café, ze vertrekken zelfs uit Jorwerd. Ze kochten een boerderijtje in Hurdegaryp. Eef: ,,We weten te veel van de mensen. Jan zei: 'Straks zit ik aan de andere kant. Dan drink ik een borreltje en vertel ik misschien te veel'.'' Maar hun vertrek heeft ook te maken met een al vijf jaar slepende kwestie met de gemeente. Jan en Eef kochten een stukje grond aan de rand van het dorp. Daar wilden ze een huis bouwen en een manege voor dochter Anne (29). Ze kregen geen vergunning en ze zijn het procederen moe. Anne niet, die gaat door tot de Raad van State.

Jan en Eef beleven de komende weken hun laatste Iepenloftspul, het traditionele openluchttheater in de notaristuin van Jorwerd en de kurk waarop het café in feite drijft. Want al in februari beginnen de repetities in de bovenzaal. En dan de avonden zelf: 18 uitvoeringen zijn er dit jaar. Die lokken duizenden mensen naar Jorwerd.

Op 25 september viert Anne haar huwelijk in het Wapen van Baarderadeel. Het laatste feest van de Dijkstra's in Jorwerd. En daarna? ,,Dan kruip ik achter de geraniums'', grapt Eef. ,,Misschien word ik lid van de vrouwenclub. Houd ik lezingen over hoe God verdween uit Jorwerd. Daar is vast belangstelling voor'', vervolgt ze stoer. Bij het weggaan staat ze nog even in de deur. ,,Anne is nuchter. Die zegt: 'Na mijn trouwen is het afgelopen en ga ik mee naar Hurdegaryp'. Maar ik heb er hartzeer van.''

De tranen staan Eef Dijkstra in de ogen.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden