Zelfs als alles romantisch is, weet Kennepohl er nog een debat van te maken

Hans Kennepohl: We zijn nog nooit zo romantisch geweest. Lemniscaat, Rotterdam. 228 blz, euro 19,95 HHHHH

De schrijver

Hans Kennepohl is artistiek leider van het Rotterdamse debatcentrum Arminius. Een interview met hem stond 26 april in de bijlage Letter&Geest. Dat hij altijd op zoek is naar debat zie je in zijn boek; vanaf de titelpagina is hij polemisch.

Zijn thematiek

Er zijn volgens Kennepohl duizenden boeken geschreven over de romantiek, maar 'vrijwel al deze boeken handelen over kunst'. Kennepohls boek gaat over alledaagse verschijnselen die op en top romantisch zouden zijn: hang naar de natuur, liefde voor ambachtelijk gebakken brood, dierenliefde, afkeer van cosmetische ingrepen, liefde voor het Nederlands Elftal. Kortom: de romantiek is overal.

De filosoof Maarten Doorman stelde in zijn boek 'De romantische orde' ook al dat we nog steeds in de Romantiek leven. Toch verschillen die boeken behoorlijk. Waar Doorman een ideeëngeschiedenis heeft geschreven is 'We zijn nog nooit zo romantisch' een journalistiek boek, dat ons dagelijks leven beschrijft.

'Romantisch staat voor verliefd', schrijft Kennepohl, 'traditioneel, ambachtelijk, poëtisch, idyllisch, irrationeel of overdreven'. Na deze opsomming citeert Kennepohl de filosoof A.O. Lovejoy, die stelde dat 'het woord zoveel betekenissen had, dat het niets meer betekende'. Dat gevaar bedreigt ook dit doek: als alles romantisch is, wat zegt dan nog zijn titel en zijn boek?

Lelijkste zin

'In de rest van dit boek zal duidelijk worden dat wijzelf, en vrijwel alles om ons heen, sterk door de romantiek zijn beïnvloed.' Deze zin staat op pagina 47, we zijn nog niet ver maar hier valt Kennepohl toch al in herhaling en wordt wat drammerig.

Reden om dit boek niet te lezen

U heeft genoeg gelezen over romantiek, en die duizenden boeken ging over meer dan alleen kunst.

Reden om dit boek wel te lezen

Omdat Kennepohl je verleidt tot debat. Als bijna alles romantisch is, is romantiek dan niet meer af te bakenen? Jawel, zegt Kennepohl. Er zijn vier dominante romantische ideeën: de mens is van nature goed; de mens is een uniek wezen; de mens moet voor zijn oordelen van goed en kwaad afgaan op zijn gevoel; zijn 'natuur' en de verbeelding, de fantasie, zijn waardevol.

Wat is dit? Ik vond de drie thuisbevallingen van mijn vrouw prachtig, hoogtepunten uit mijn, volgens Kennepohl, 'romantische' leven, ik houd van ambachtelijk brood, bekritiseer graag het consumeren, en probeer mijn ecologische voetafdruk zo klein mogelijk te laten zijn.

Hoewel ik dus nog nooit zo romantisch ben geweest, deel ik deze uitgangspunten van de romantiek absoluut niet. De mens heeft van nature veel slechts in zich, dat van nature de neiging heeft slechter te worden. We hebben de verantwoordelijkheid ons te beschaven. Dat gebeurt door te schaven aan onszelf, en ons gevoel te beteugelen. Dat ik mijn ecologische voerafdruk zo klein mogelijk probeer te houden, heeft dan ook niets te maken met het 'romantische' besef dat de mens van nature goed is. Integendeel, hij is van nature zo egocentrisch dat het hem weinig interesseert of er over een eeuw nog vergelijkbare wezens rondlopen. Dat ik mijn voetafdruk zo klein mogelijk probeer te houden, heeft ook niets te maken met het besef dat we uniek zijn, integendeel, door het besef dat ik niet uniek ben, realiseer ik me dat ik een beetje moet uitkijken met mijn neiging de planeet uit te buiten. En het idee dat we voor het oordeel over goed en kwaad moeten afgaan op ons gevoel lijkt me alleen te handhaven voor mensen zonder kinderen.

Er is veel tegenstrijdigs aan deze opvatting van romantiek. Dat erkent Kennepohl: 'De verschillende betekenissen van het woord romantiek lijken elkaar tegen te spreken.' De plattelander die rust zoekt, is romantisch, de kunstenaar op zoek naar heftige emoties in de metropool eveneens. Deze tegenstrijdigheid is eenvoudig op te lossen. De afgelopen vijfhonderd jaar hebben we het belang ontdekt van onze gevoelens. Het gevoel heeft een hoofdrol opgeëist in ons leven. Baren, rouwen, feesten, arbeid; bij alles speelt goed of slecht, vrolijk of somber. De dominantie van het gevoel.

Maar, het gevoel was toch dominant in de Romantiek?

Zeker, en het gevoel bleef dominant, ook toen de Romantiek al lang over haar hoogtepunt heen was. We zijn misschien nog nooit zo gevoelig geweest, maar het is niet zo dat we nog nooit zo romantisch zijn geweest.

Trouw tipt filosofie

1. Discipline Marli Huijer

2. Een stok om mee te denken Coen Simon

3. We zijn nog nooit zo rom

4. Op de vleugels van Icarus Peter-Paul Verbeek antisch geweest Hans Kennepohl

5. Mijn leven is mooier dan literatuur Jannah Loontjens

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden