Zelfontharen met laser: wie durft?

Lasertechnologie verovert de medische wereld in rap tempo. Sinds kort kan de consument zich er ook zelf mee ontharen. Gevaarlijk, vinden artsen, want met laser kan van alles misgaan.

Toen de laser in 1960 werd uitgevonden, wist niemand wat je ermee moest. Het was een techniek zonder toepassing, een hamer zonder spijker. En dus probeerden onderzoekers maar wat. „Ze brandden op vol vermogen gaten in weefsels”, vertelt Ton van Leeuwen, hoogleraar klinische toepassingen van de biomedische optica in het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam.

Al in 1962 meldden artsen een eerste succes. Met korte laserpulsjes hadden ze een losgelaten netvlies vastgebrand tegen de achterwand van het oog. Zo behoedden ze de patiënt voor blindheid. In 1963 volgde de eerste operatie met laser. De hete lichtbundel schroeide bloedvaatjes dicht en stelpte op die manier het bloeden.

In de decennia daarna heeft de laser binnen de geneeskunde een stormachtige ontwikkeling doorgemaakt. Artsen gebruiken het geconcentreerde licht nu ook voor het bijslijpen van het hoornvlies, het kapotschieten van aanslag achter de ooglens, het egaliseren van rafelige knieschijven, het verpulveren van nier- en galstenen en het wegbranden van spataderen, haartjes, rimpels, tatoeages en wijn- en pigmentvlekken.

Vooral op cosmetisch gebied is laser een uitkomst. Wie van zijn overtollige haartjes of vlekjes af wil, kan in tal van laserklinieken en schoonheidssalons terecht. Deze jonge bedrijfstak ondervindt sinds kort al weer concurrentie: van thuislasers, handzame apparaatjes waarmee consumenten zelf, thuis op de bank, hun haar kunnen wegbranden.

Er zijn al minstens vijf verschillende apparaten op de markt, afkomstig uit de Verenigde Staten. Daar werden ze aanvankelijk alleen via de huisarts verkocht. In 2006 mocht het bedrijf Palomar zijn ontharingslaser voor het eerst rechtstreeks aan de consument leveren. Ook in Nederland zijn thuislasers nu vrij te koop, onder andere voor 200 euro via Tel Sell.

Werken die apparaten goed? En zijn ze veilig? „Dat is helaas nauwelijks bekend”, zegt Johan Beek, laserveiligheidsfunctionaris van het AMC en arts bij het Nederlands Instituut voor Pigmentstoornissen. „Bij mijn weten zijn er maar een paar onafhankelijke patiëntenonderzoeken verricht naar ontharing met een thuislaser.” Die studies lieten een mager resultaat zien: na twee tot drie behandelingen waren mensen maar een derde van hun ongewenste haar kwijt.

Klinieken zijn duurder, maar scoren beter. Daar ben je met één behandeling 20 tot 50 procent van je haar kwijt. Bij de tweede behandeling sneuvelt een deel van de nog resterende beharing, en zo verder, tot een uiteindelijke reductie van 40 tot 85 procent. Volledige ontharing is niet haalbaar, en over de lange termijn is bijzonder weinig bekend. Volgens Beek zou de haargroei na verloop van tijd best eens kunnen terugkeren, misschien zelfs in verhevigde mate.

Thuislasers doen het dus relatief slecht. Dat komt, vermoedt Beek, doordat fabrikanten –uit angst voor verbrandingen en schadeclaims– een zwakke lichtbron inbouwen. Exacte gegevens ontbreken echter. De arts vindt het daarom hoog tijd voor een gedegen consumentenonderzoek, te meer omdat lasers bepaald niet ongevaarlijk zijn.

In de onderzoeken met thuislaser kregen sommige proefpersonen bijvoorbeeld last van een rode en gezwollen huid, lichte of donkere vlekken, korstjes en brandblaren. De bijwerkingen waren wel mild en van voorbijgaande aard.

Maar bij een verkeerd gebruik van laser kan er veel meer misgaan, waarschuwt Ronald Frank, dermatoloog in het Medisch Spectrum Twente. „Ik zie regelmatig ernstige bijwerking bij mensen die zich hebben laten laseren. Brandwonden en pigmentproblemen, en ook blijvende littekens. Achteraf zeggen slachtoffers vaak: ’Was ik maar niet zo naïef geweest’.”

Een behandeling luistert nauw, weet Frank. De laser moet goed worden afgestemd op het huidtype en de haarkleur. Omdat het licht inwerkt op het pigment, is het uitkijken met een donkere huid; daarin ontstaan snel witte of donkere vlekken. En blonde mensen kunnen het schudden: lichte haren laten zich niet weglaseren. Die bevatten te weinig pigment. Daardoor worden ze niet heet genoeg om het haarzakje te verbranden. Verder kunnen ook (latente) huidziekten en medicijnen tot problemen leiden.

Doordat thuislasers vermoedelijk met lage energie werken, bestaat volgens dermatoloog Frank het risico dat ze het haar niet wegbranden, maar het alleen dunner maken. Ook een laserspecialist krijgt het dan niet meer weg. En er bestaat nog een ander gevaar: op sommige plekken is de huid erg gevoelig. „Vooral rond het oog moet je voorzichtig zijn”, zegt Frank. „Ook rond de anus zijn heel vervelende complicaties beschreven.”

Het grootste risico doet zich voor bij het behandelen van pigmentvlekken. Daarbij zou een deskundige huidarts eerst een goede diagnose moeten stellen om huidkanker uit te sluiten, vindt Frank. „Schoonheidsspecialistes bezitten deze deskundigheid niet. Hun vakdiploma voorziet hier niet in. Als voorbodes van huidkanker worden weggebrand, gebeurt dat niet volledig en zijn er problemen te verwachten.” Samen met Beek pleit hij er daarom voor om in elke kliniek en salon waar huidproblemen met laser behandeld worden, minimaal één dermatoloog aan te stellen. Die kan verdachte plekjes signaleren en patiënten op tijd doorverwijzen.

De brancheorganisatie voor de schoonheidsverzorging Anbos vindt zo’n verplichte dermatoloog overdreven. „Dames in de schoonheidsverzorging hebben bijna allemaal een vakdiploma op zak”, zegt woordvoerder Herman van Venetië. „Ze kennen de grenzen van hun vak en weten wanneer ze moeten doorverwijzen. Vroeger, toen de laser nieuw was, ging er wel eens iets mis. Nu bijna niet meer, want de apparatuur is een stuk veiliger geworden.”

Over het thuislaseren maakt hij zich wel grote zorgen. Hij vreest dat mensen zich er blijvend mee beschadigen. „Mensen zijn zich totaal niet bewust van de risico’s. Je hebt echt een opleiding nodig om met laser te kunnen omgaan. De Keuringsdienst van Waren en het ministerie van volksgezondheid moeten daar eens naar kijken.”

Op lasergebied is de regelgeving in Nederland sowieso ’drie keer niks’, vult AMC-arts Beek aan. „De opleiding van huidtherapeuten [hbo-gediplomeerd, red.] is goed, maar de regels lopen hopeloos achter bij de praktijk. In principe heb je hier geen enkele opleiding nodig om patiënten te laseren, anders dan bijvoorbeeld in Denemarken. En over thuislasers weten we vrijwel niets. Ik vind dit onverantwoord. Hier ligt een schone taak voor de Inspectie.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden