Zelfmoordgolf onder inheemse bevolking op Canadese taiga

'Wij voelen ons geen deel van de rest van de wereld'

Er spoelt een zelfmoordgolf door een afgelegen reservaat op de taiga van Noord-Canada. Sinds september deden honderd mensen van de Attawapiskat-stam een zelfmoordpoging, en er zijn er nog geen 2000. Deze week waren het er elf, en dat aantal is tevens de leeftijd van de jongste dorpeling die na een overdosis medicijnen in het ziekenhuis belandde.

Het is kortom niet goed toeven in Attawapiskat, in het subarctische noorden van provincie Ontario, waar alleen in de wintermaanden een ijs- en sneeuwweg nederzettingen met elkaar verbindt. Het federale parlement kwam duizend kilometer zuidelijker in Ottawa in een noodsessie bijeen omdat nu ook groepspogingen in zwang raken. Wat is er loos?

Sinds 2006 is het al de vijfde keer dat een chief er de noodtoestand uitroept. Eerder was er een overstroming in de Hudsonbaai, een crisis rond slecht drinkwater, gebrek aan huizen en riolering. Wat is er eigenlijk wel in Attawapiskat? Een nieuw schoolgebouw (sinds 2014), internet en tv die tonen hoe goed het gaat in de rest van Canada. Verder is het ellende: zes maanden vorst, pesten, misbruik, te volle woningen, slecht voedsel, drugs en drank.

"Hun totale gebrek aan hoop verscheurt mijn hart", zegt dominee Lori Calkins telefonisch vanuit Edmonton. Calkins is Métis, een bevolkingsgroep die bestaat uit nakomelingen van Europese kolonisten en First Nation-groepen, zoals de voormalige 'Indianen' en 'eskimo's' officieel heten. "Voor veel inheemse mensen is het leven een gevecht." Het begon met de kostscholen, legt Calkins uit. De regering haalde alle kinderen uit hun gemeenschappen om op school 'de inheemse identiteit uit te roeien'.

"Daar werd erin geramd dat onze cultuur en spiritualiteit heidens en slecht waren, onze talen werden verboden. Kinderen die naar huis terugkeerden hadden geleerd de traditionele ceremonies te vrezen, waarin je juist jouw plek in de wereld leert. Pas in 1996 ging de laatste kostschool dicht." Het uiteenrukken van families leidde tot conflicten tussen de generaties maar ook tussen vrouwen en mannen, omdat de rol van vrouwen als kennisbewaarders in het hart van de cultuur werd uitgehold.

Vanaf de 19de eeuw hanteerde de Canadese overheid dit beleid om de oorspronkelijke bewoners op een zijspoor te zetten. "Wij waren heidens, primitief, wild. Mijn overgrootmoeder kreeg als achternaam Sauvage (Frans voor Wild) opgelegd." Calkins is deels Cree, Salish, Saulteaux, Frans en Schots. Zeven generaties duurde het kostscholenbeleid. "Genezen zal ook zeven generaties duren, zei een chief voor de nationale Waarheids- en Verzoeningscommissie", aldus Calkins. Dit proces van verzoening leverde 94 aanbevelingen op, die de in het najaar aangetreden premier Justin Trudeau heeft omarmd.

Voor de vorige regering hadden de 1,4 miljoen Aboriginals geen prioriteit. Voor de politie evenmin. Zeker 1200 inheemse vrouwen en meisjes zijn sinds 1980 vermoord, zelden is een dader vervolgd. Calkins: "Onder de slachtoffers zijn meisjes van 3, 4 jaar en oma's, uit alle lagen van de bevolking. Het hoge aantal zegt hoe op aboriginal vrouwen wordt neergekeken. Het is de erfenis van diep geworteld racisme. In het Canadese systeem moet veel veranderen. En er moet verandering komen op hartniveau: Hoe leren mannen hun zoons naar vrouwen kijken?"

Om aandacht te vragen voor de 1200 vermoorde vrouwen, maakte de Anglicaanse dominee een kunstinstallatie in Edmonton. Op een besneeuwd grasveld waaien rode jurkjes aan kale stammetjes. In een tipi is de vuurplaats bedekt met ijsblokken. "Ik wil kijkers laten voelen hoe hard het leven voor arme aboriginal vrouwen is", zegt ze.

Nieuw zijn de zelfmoorden niet. Het gebeurt ook in andere First Nation gemeenschappen, het gebeurt al decennia. "Wij voelen ons geen deel van de rest van de wereld", zei chief Sheila North Wilson van de Manitoba Keewatinowi Okimakanak tegen persbureau Reuters. Er moet meer gebeuren dan weer een crisispunt oprichten, weet dominee Calkins, 'dat is korte termijn, daarna hervat de cyclus zich'. De regering reserveert de komende vijf jaar bijna zes miljard euro voor de First Nations. Calkins: "De grote test is of Trudeau wél verbetering kan realiseren."

Spirituele lessen voor de andere Canadezen

In 2011 sloeg een VN-rapporteur alarm over Attawapiskat omdat mensen er bij min 40 in tenten moesten wonen. De conservatieve regering vond de kritiek 'ongeloofwaardig'. In 2012 bleken miljoenen voor Attawapiskat onvindbaar in de boeken.

Een pluspunt van vernieuwde aandacht voor de inheemse bevolking vindt dominee Lori Calkins dat er aandacht komt voor 'de spirituele connectie met de Schepper'. "De zeven heilige lessen van veel First Nation en Métis behandelen hoe je een goede relatie opbouwt met het land, anderen, de Schepper en jezelf. Nederigheid is zo'n les. De Cree geloven dat jij pas een goed leven hebt, als je zussen en broers ook een goed leven hebben. Die lessen zijn ons cadeau aan de andere Canadezen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden