'Zelfdoding is zelden een overwogen daad'

Chattend levens redden. 113-online probeert het en biedt mensen met zelfmoordgedachten een luisterend oor. Vandaag bestaat de dienst vijf jaar. Veel valt er echter niet te vieren: het aantal suïcides stijgt al jaren.

Sara: "Ik voel me radeloos en heb het gevoel dat ik aan het verliezen ben van het leven."

Naomi 113online: "Dat lijkt me heel vervelend. Wat voor gevoel geeft je dat?"

Sara: "Het voelt ellendig en dof. Terwijl ik altijd juist heel intens geleefd heb."

Naomi 113online: "Dus als ik het goed begrijp voel je je ellendig en dof. Hoe zou jij je iets minder ellendig kunnen voelen?"

Naomi is werkzaam bij 113-online, een stichting die 24 uur per dag (kosteloos) hulpverlening biedt aan mensen met zelfmoordgedachten. Die dienst wordt, geheel in de geest van deze tijd, aangeboden per chat, e-mail en telefoon.

De hulplijn, die volgens minister Edith Schippers (volksgezondheid) 'bekender moet worden', bestaat vandaag vijf jaar. Veel valt er niet te vieren: het aantal suïcides in Nederland stijgt al jaren, tussen 2007 en 2012 van 1353 zelfdodingen naar 1753. Ook in 2013-2014 zet de stijging door.

Die toename is, volgens Jan Mokkenstorm, psychiater en oprichter van 113-online, ook terug te zien in de bezoekersaantallen van de stichting. De chat (veertig bezoekers per dag, maximaal 1 uur per chat) en de online therapie (dertig aanvragen per week, maximaal acht afspraken) worden druk bezocht door vooral pubers, vrouwen van achter in de dertig en mannen van middelbare leeftijd. Als het nog drukker wordt, kan de lijn het werk niet meer aan, zegt Mokkenstorm.

Het 113-team bestaat uit driehonderd mensen: psychiaters, psychologen, stagiaires en - het merendeel: 260 - vrijwilligers, die voornamelijk vanuit huis werken. De psychiaters, psychologen en stagiaires werken samen op een kantoor in Amsterdam Zuidoost.

Daar is het deze middag druk. De telefoon rinkelt aldoor en een continu geratel van toetsenborden klinkt. Naomi en vier andere vrouwelijke hulpverleners zitten ontspannen achter de computer, koekjes en sapjes binnen handbereik.

Naomi probeert Sara uitnodigend en warm van toon te benaderen. 'Fijn dat je er bent' en 'Hoe kan ik jou vanmiddag helpen?' Ze vermijdt vragen te stellen die beginnen met 'waarom'. Soms herhaalt ze letterlijk wat Sara schrijft. "Je moet de bezoeker op zijn gemak stellen en laten zien dat je luistert", legt ze uit.

Daarna probeert ze te achterhalen wat er speelt. "Hoe voel je op een schaal van 1 tot 10?" En ook: "Denk je weleens aan zelfmoord?" En de wondervraag: "Wat zorgt ervoor dat jij je iets beter voelt?"

"Je mikt op lichtpuntjes", legt Mokkenstorm uit. Een luisterend oor is volgens hem vaak genoeg.

Maar soms heeft de bezoeker de pillen al ingenomen en is kordaat optreden vereist. Mokkenstorm: "Dan vraagt de hulpverlener heel gericht". Welke pillen heb je ingenomen?' Hoeveel? Zo maakt de hulpverlener een inventarisatie en wordt het zelfmoordrisico in kaart gebracht. Is dat hoog, dan wordt gevraagd naar de adresgegevens. "Dan sturen we een ambulance."

Dat is vanmiddag niet nodig. Het chatgesprek van Naomi verloopt kalmpjes. Het zelfmoordrisico is laag. Sara heeft, schrijft ze aan Naomi 'geen mes naast zich liggen'. Na een uur chatten sluit Naomi het gesprek af. Of ze tevreden is? "Ja, de vrouw heeft haar hart gelucht en ziet volgende week een maatschappelijk werker."

Is chatten, bellen of mailen echt genoeg om iemand van zelfmoord te houden? En hoe zit het met het zelfbeschikkingsrecht?

Volgens Jan Mokkenstorm is praten en luisteren vaak genoeg. "De persoon zit klem. Vrijuit praten lucht enorm op", zegt hij, om daar direct aan toe te voegen: "Iemand die zelfmoord overweegt, is in paniek. Gejaagd. Buiten zichzelf. En kan niet helder denken. In die zin neemt hij niet zelf de beslissing: zelfmoord is bijna nooit een goed overwogen daad."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden