Zelfcorrigerend vermogen, dat hebben corporaties niet

Commissie oordeelt hard over hele sector na debacle bij Vestia

Alle toezichthouders van Nederlands grootste woningcorporatie, Vestia, inclusief het verantwoordelijke ministerie, zijn door het ijs gezakt. "Ze zijn niet alert genoeg geweest, hadden scherper kunnen zijn en eerder kunnen ingrijpen", is het harde oordeel van een commissie onder leiding van Rein Jan Hoekstra, oud-lid van de Raad van State.

Hoekstra en twee andere 'wijzen' maakten in opdracht van de vorige minister van binnenlandse zaken, Liesbeth Spies, een analyse van de problemen bij Vestia. Alle ingrediënten voor de catastrofe waarin de corporatiereus eind 2011 belandde, passeren de revue: de alleenheerschappij van topman Erik Staal en zijn financiële rechterhand Marcel de V., onvoldoende financiële controle door de commissarissen, accountants die de financiële risico's niet signaleerden en 'onvoldoende grond' hadden om de jaarrekeningen goed te keuren. Daarnaast was er het zwakke optreden van het Centraal Fonds Volkshuisvesting (CFV) en het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW), die financieel zicht moeten houden op de sector.

De Vestia-affaire is uniek, concluderen de drie wijzen. Het ging bij de corporatie om uitzonderlijk veel geld - met het derivatenavontuur verloor ze zo'n 2 miljard euro - en 'extreme veronachtzaming' van alle vereisten voor goed ondernemingsbestuur. Dat leverde de cocktail voor een uitzonderlijk falen.

Maar tegelijkertijd legt het drietal een fundamentele zwakte van de héle sector bloot. Vestia is niet de enige waar het misliep. Bij het kleinere SGGB uit Hoofddorp werd gefraudeerd en bij Laurentius uit Breda, inmiddels ook noodlijdend, loopt een onderzoek. Bij de corporaties en de sector ontbreekt het volgens de commissie vaak aan zelfcorrigerend vermogen. Juist door de aard - corporaties hebben een publieke taak, besteden publiek geld en staan voor elkaar in - is die eigenschap van levensbelang. Volgens de commissie is 'voortdurende dijkbewaking' nodig.

Het zijn dure lessen, ook letterlijk want alle corporaties moeten fors dokken om Vestia overeind te houden en te saneren. En hoewel de commissie-Hoekstra niet radicaal het roer wil omgooien, stelt ze wel strakker toezicht voor - dus minder speelruimte voor de corporaties.

De reactie vanuit de sector is tekenend voor de kracht waarmee Vestia de wereld van de sociale huisvesters heeft opgeschud. Ze herkennen zich in de kritiek van de commissie en slikken de extra dijkbewakers. Financieel toezichthouder CFV steekt nogmaals de hand in eigen boezem omdat het in de aanloop naar de explosie van problemen bij Vestia onvoldoende waakzaam is geweest. Het fonds steunt de verandering van de toezichtcultuur en haar omvorming in een Financiële Autoriteit Woningcorporaties (FAW).

Aedes, de koepel van woningcorporaties, onderschrijft het leeuwendeel van de voorstellen, maar pleit voor een FAW die los van de minister kan ingrijpen bij corporaties. De corporaties hebben het aan den lijve ervaren: de keten is zo sterk als de zwakste schakel. Ook zij willen nooit meer een Vestia meemaken.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden