Onderzoek

Zelfbeheersing blijkt gelinkt aan empathisch vermogen

Ons empathisch vermogen is ook verantwoordelijk voor het beheersen van onze impulsen. Dat blijkt uit een slim opgezet onderzoek aan de Universiteit van Zurich. In feite verplaats je je bij het uitstellen van een beloning in je toekomstige zelf. Dat is hetzelfde als je in een ander verplaatsen.

In de wetenschap realiseert men zich in toenemende mate hoe groot de impact van zelfbeheersing is op iemands levensloop. Maar wat is zelfbeheersing eigenlijk precies? Waar komt het vandaan?

Raak je hoofd aan vlak boven het topje van je rechteroor. Waarschijnlijk wijs je er nu op. Daar zit namelijk je rechter TPJ. Dit gebiedje in de hersenen werd al langer gelinkt aan empathie en altruisme. Maar Alexander Soutschek, econoom en onderzoeker aan de Universiteit van Zurich, ontdekte dat dit gebied ook betrokken is bij onze zelfbeheersing. De resultaten van zijn onderzoek werden onlangs gepubliceerd in Science Advances.

Minder geduld

Aan het onderzoek deden 43 vrijwilligers mee die ieder twee taken moesten uitvoeren. Voor de eerste opdracht moesten ze kiezen tussen een lager geldbedrag dat ze meteen kregen of een hoger geldbedrag in de toekomst.
Bij de andere opdracht werd getest in hoeverre ze bereid waren een ontvangen geldbedrag met een ander te delen.

De TPJ speelt een belangrijke rol bij ons sociaal functioneren. En dan vooral wat betreft ons vermogen situaties vanuit het perspectief van een ander te kunnen bekijken. Maar nu blijkt dat stukje van onze hersenen dus ook van invloed op onze zelfbeheersing.

Als Soutschek de rol van de TPJ bij de deelnemers tijdelijk via elektromagnetische stimulatie verstoorde, waren de deelnemers er niet alleen minder toe geneigd met anderen te delen, maar kozen ze ook vaker voor de snelle voldoening. De verklaring is dat ze de behoeftes en verlangens van hun toekomstige ik minder goed konden laten meewegen bij het maken van een beslissing. Het motief om zichzelf te beheersen viel dus weg.

Impulsief

Eerder werd zelfbeheersing vooral gelinkt aan de functie van de prefrontale neocortex. Daar zitten centra die onze emotieregulatie en ons vermogen om rationele beslissingen te nemen, aansturen.

Wellicht heeft het onderzoek van Soutschek belangrijke implicaties voor situaties waarin mensen met hun zelfbeheersing worstelen, zoals bijvoorbeeld bij drugsverslaving. Tot nu toe werd drugsverslaving vaak behandeld als het gevolg van slechte impulscontrole.
Deze onderzoeksresultaten suggereren dat het onvermogen van mensen om het perspectief van een toekomstige niet-verslaafde 'ik' te beschouwen wellicht net zo'n belangrijke rol speelt.

Om een gedragsverandering te bewerkstelligen zou je dan dus meer moeten gaan focussen op het vergroten van iemands vermogen de zaken vanuit een ander perspectief te bekijken.

Voorzichtig

Betekent dit nu eigenlijk ook dat mensen die met een verslaving worstelen minder empathisch zijn dan mensen die dat niet doen?
Soutschek, per mail: 'Ons onderzoek suggereert inderdaad dat mensen met gebrekkige zelfbeheersing misschien egocentrischer zijn. Er is zelfs een studie die aantoont dat opiumverslaafden niet alleen impulsiever maar ook egoistischer handelen in een sociaal interactief spel. Toch wil ik benadrukken dat geen enkele studie tot nu toe een directe link heeft aangetoond tussen gebrekkige empathische vermogens en middelenmisbruik. Toekomstige studies moeten uitwijzen of gebrekkige zelfbeheersing bij verslaving wordt veroorzaakt door een gebrekkig inlevingsvermogen of toch door iets anders.'

Kort samengevat: het is nog te vroeg om te concluderen dat rokers en mensen met een ongezonde levensstijl minder empathisch zijn dan anderen. Dat zou ook een beetje kort door de bocht zijn. Eerder onderzoek toonde bijvoorbeeld aan dat stress ook een grote impact heeft op iemands vermogen zich te beheersen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden