'Zelf koffie zetten was geen groot succes'

INTERVIEW Regiomanager waarschuwt dat zelfredzaamheid van ouderen ondermijnd kan worden door bezuinigingen

ALWIN KUIKEN EN IRIS PRONK

Het echte verhaal, dat heeft regiomanager Trix van Os (52) willen laten zien door Trouw de afgelopen maanden toegang te bieden tot verzorgingshuis De Marckenburgh in Spijkenisse. In zeven verhalen, waarvan de laatste vandaag in De Verdieping staat, belichtte Trouw de verhuizing naar een nieuw verzorgingshuis, en naar meer zelfredzaamheid voor de bewoners. Van Os kijkt met een goed gevoel terug op een feuilleton van bijna twintig krantenpagina's. Wie meeloopt in de dagelijkse praktijk, ziet volgens haar dat de werkelijkheid weerbarstig is en soms haaks staat op de Haagse plannen.

Wat is die werkelijkheid?

"Die zie je alleen als je de tijd neemt om simpelweg in de praktijk aanwezig te zijn. Dan zie je dat het regeerakkoord, wetgeving en besluiten van de verschillende ministeries elkaar soms bijten. Van de inspectie moeten we ruwe vloeren hebben, zodat ouderen niet vallen. Maar in verband met de voedselveiligheid moet we gladde vloeren hebben, omdat die gemakkelijk schoon te maken zijn. Een ander voorbeeld: de appartementen waar een deel van de ouderen naar toe is verhuisd, zijn van een woningcorporatie. Maar omdat de 'oudste' categorie waarvoor de corporatie mag bouwen 55-plus is, zijn de wc's te laag en ontbreken er steunbeugels. Dat staat haaks op het zelfstandig houden van ouderen."

Beleidsmakers zien die tegenstrijdigheden niet?

"Beleidsmakers en politici lezen de werkelijkheid in hun rapporten. Zelf heb ik ze wel eens over de vloer gehad. Als ik ze dan wees op zaken die niet klopten, zeiden ze: 'Dat is maar één kant van het verhaal. De werkelijkheid is heel anders!' Dan dacht ik: Hoe kun je dat nou zeggen? Jij staat hier in míjn gebouw! Dít is de werkelijkheid!"

U bent druk bezig geweest om ouderen zelfredzaam te krijgen. U lijkt daarbij hetzelfde beeld voor ogen te hebben als staatssecretaris Van Rijn.

"Het samen ontwikkelen van een participatiesamenleving waarin het goed leven tot het einde is, is een prachtig toekomstbeeld. Maar wel een beeld dat nog haaks staat op de beleving van heel veel ouderen, mantelzorgers en zorgmedewerkers. De omslag van alles aangereikt krijgen naar zelf weer dingen doen, moet je in de praktijk ervaren. Zoals we in De Marckenburgh hebben geprobeerd door mensen weer zelf koffie te laten zetten. Je kunt dat niet van buiten opleggen en er meteen beleid van maken, zoals Van Rijn doet."

Als het idee goed is, prima toch?

"Als je het hebt over zelfstandigheid, participatie en nabijheid, dan moet je niet bezuinigen op dagbesteding, begeleiding en huishoudelijke hulp. Datgene wat essentieel is, regelt hij weg. Wat als straks blijkt dat het niet werkt? Dan zijn er gaten geslagen waar niets voor terug is gekomen. Dan hebben we iets afgebroken zonder dat het alternatief volgroeid is."

Wie de werkelijkheid wil laten zien, gaat ook met de billen bloot. Het eten was varkensvoer, foeterde een woedende mevrouw Kervezee in deze krant. Een experiment met zelfredzaamheid waarbij jullie ouderen koffie ontzegden, kwam het personeel op de kwalificatie 'asociale krengen' te staan.

"Eten krijgen is anders dan zelf eten bereiden. We luisteren wel naar klachten. Zo hebben we met mevrouw Kervezee en de cliëntenraad een onderzoekje gedaan naar het eten. Dat leidde tot aanpassingen. Maar het lukt nou eenmaal nooit om het iedereen naar de zin te maken. En tja, het experiment waarbij we wilden dat sommige ouderen zelf weer koffie gingen zetten, was geen groot succes. Maar ook al was het resultaat niet optimaal, we hebben er wel ervaring door opgedaan."

De werkelijkheid is ook: een huilende meneer Van Berkel die zich eenzaam voelt in het nieuwe appartementencomplex waar de deuren altijd dicht zijn, en woedende familieleden met torenhoge verwachtingen.

"Ja, dat is zo. Maar de zorg is geen geluksfabriek. Geluk is van ieder mens zelf. Familie, mantelzorgers en media wijzen vaak naar ons. 'Nou is ze van jullie', zei een dochter laatst toen haar moeder bij ons kwam wonen. Dan probeer ik uit te leggen dat iedereen altijd in de eerste plaats van zichzelf blijft."

Hoe is dat beeld van al die mensen zo overspannen geraakt?

"Ik denk dat het met de welvaartsmaatschappij te maken heeft. Tijdens de verhuizing is mijn personeel regelmatig uitgescholden, op het agressieve af, bijvoorbeeld omdat een sleutel niet werkte. Alsof thuis na een verhuizing alles in één keer op orde is!

Gelukkig dat er bij ons betrokken medewerkers werken, die om de bewoners geven. 's Avonds laat, in de verhuisweek, als de familie alweer naar huis was, dacht ik weleens: Hoezo staan wij hier eigenlijk? Voor alle extra gewerkte uren in de verhuisweek kreeg ik geen cent extra."

Bij uw voormalige werkgever, Careyn, worden zo'n honderd locatie- en regiomanagers ontslagen. In hun plaats komen ongeveer twintig regio-leidinggevenden, die een groter gebied moeten overzien. De medewerkers zijn meer op zichzelf aangewezen. Is dat wel verstandig?

"De medewerkers in de zorg die ik ken, zijn betrokken en professioneel. Zij nemen dagelijks zelfstandig beslissingen onder moeilijke omstandigheden. Maar in deze tijd van veranderingen is het niet slim om leidinggevenden op afstand te zetten. Ouderen zullen meer zelf moeten doen, en als gevolg van de bezuinigingen is er minder personeel. Maar zorgpersoneel is gewend om snel te handelen, te regelen en op te lossen als bewoners ergens om vragen.

Zonder een regisseur die soms zegt: 'Gewoon even niets doen', zullen sommige medewerkers zich stuk werken, weggaan of afstompen. Dat mogen we hen niet aandoen. Dat is vragen om ongelukken. Dat is mede de reden van mijn vertrek bij Careyn. Ik werk sinds kort bij een kleine zorgaanbieder in de Hoeksche Waard."

DE VERDIEPING 4|5

Laatste aflevering van De Verhuizing: 'Het begint al iets te wennen'

undefined

Trix van Os

Trix van Os (1962) begon haar loopbaan als sociaal cultureel werker, en was onder meer hoofd bewaking van het Huis van Bewaring in Scheveningen, waar ze onder Rita Verdonk werkte. Na een managementfunctie bij de Raad voor de Kinderbescherming stapte ze over naar de langdurige zorg. Ze was onder meer directeur zorg bij Aafje, en tot 1 december van dit jaar regiomanager bij zorgorganisatie Careyn. Nu is ze bestuurder bij Alerimus, een zorgorganisatie in de Hoeksche Waard.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden