Zelf kennisnemen van de 'foute' denkbeelden van Alain Finkielkraut

Alain Finkielkraut: Ongelukkige identiteit, De Bezige Bij, Rotterdam. 176 blz euro 19,95.

***

De schrijver

Alain Finkielkraut is één van Frankrijks bekendste denkers. Recent is hij opgenomen in de Académie Française. Het had weinig gescheeld of hij was deze eretitel misgelopen. Zijn kandidatuur leidde namelijk tot fors verzet. "We willen toch Le Pen niet in de onsterfelijkheid verheffen," aldus een lid van de Académie. De denkbeelden van Finkielkraut waren fout, want reactionair. Nu kunnen we zelf kennisnemen van die denkbeelden. Hij zet ze uiteen in 'Ongelukkige identiteit', zijn laatste boek waarvan de Nederlandse vertaling zojuist is verschenen.

Zijn ambitie

Het begrip identiteit in ere herstellen. Onterecht is het in het verdomhoekje beland, aldus Finkielkraut. Intellectuelen hebben daaraan meegewerkt. Zo hebben ze zich, eurofiel als ze zijn, gekeerd tegen een duidelijke afbakening van de Europese Unie. "Groepslidmaatschap leidt tot uitsluiting", luidt dan de klacht, en dat wil men niet. Wie iedereen beschouwt als mogelijk lid van de EU kan dat maar op één manier doen: door erop te hameren dat het unieke van Europa is dat ze geen identiteit heeft.

Het resultaat

Een lang essay dat het moet hebben van de terzijdes. De rode draad van het betoog is in veel opzichten vertrouwde kost. De analyse dat de EU niet voorziet in de behoefte aan een identiteit is inmiddels weinig origineel meer. Zeker nadat de recente verkiezingen voor het Europees Parlement hebben laten zien dat de EU maar weinig geestdrift weet los te maken. Meest prikkelend is Finkielkraut als hij zijn gedachten laat meanderen langs onderwerpen die op een meer terloopse manier met het centrale thema te maken hebben.

Meest prikkelende terzijde

Als Finkielkraut de paradox van de hoofddoek uitlegt. In Frankrijk is het kledingstuk extra beladen vanwege het hoofddoekverbod op scholen dat enkele jaren terug is doorgevoerd. De doek zou dienen om de kuisheid van de draagster te beschermen. Finkielkraut laat zien dat het precies doet wat het wil voorkomen, namelijk de vrouw reduceren tot lustobject. "De hoofddoek bedekt het hoofdhaar, dat geen enkele man behalve de echtgenoot, ooit te zien mag krijgen. Zo beduidt dit stukje stof vrouwen dat hun aanwezigheid obsceen is, dat alles in en aan hen naar hun anatomie verwijst."

Mooiste zin

Die komt van de Schotse Verlichtingsdenker David Hume, die Finkielkraut in stelling brengt om de misogynie binnen de islam aan de kaak te stellen. Ja, mannen zijn sterker dan vrouwen, maar daar kun je op twee manieren mee omgaan. "Barbaarse naties spreiden deze superioriteit tentoon door vrouwen te verlagen tot de verwerpelijkste slavernij: door hen op te sluiten, te slaan, te verkopen of te doden. Maar bij een beschaafd volk toont het mannelijk geslacht zijn gezag op een grootmoediger maar niet minder duidelijke manier: door beleefdheid, respect, inschikkelijkheid, in één woord, galanterie."

Reden om dit boek niet te lezen

Af en toe klinkt Finkielkraut als een knorrepot. Hij kent wel erg veel waarde toe aan het gebruik van het woordje 'Shit!'. Dat is tegenwoordig doodgewoon geworden; zie hoezeer de vulgariteit inmiddels is opgerukt! Hier vergeet Finkielkraut dat poepgrappen zo oud zijn als de mensheid. Gerrit Komrij wist er een paar jaar terug een 'encyclopedie van de stront' mee te vullen.

Reden om dit boek wel te lezen

Vanwege eerdergenoemde terzijdes. Die blijken een veel grotere reikwijdte te hebben dan enkel het boek waarbinnen ze figureren.

Zo vond eerder dit jaar het NK feminisme plaats. Onder meer kwam Marjan Sax aan het woord. "Waarom maken wij ons mooi?", vroeg ze. Voor mannen natuurlijk! Via deze redeneertrant is voortaan elke vrouw verdacht die aandacht besteed aan haar uiterlijk, want zo maakt ze een knieval voor het patriarchaat. Dat doet denken aan de paradox van de hoofddoek zoals Finkielkraut die formuleert. Op vergelijkbare manier bewerkstelligt het feminisme - althans, de meest militant versie daarvan - wat het wil vermijden, namelijk vrouwen reduceren tot lustobject.

Trouw tipt filosofie

1. Discipline Marli Huijer

2. Plato in tijden van Photoshop Ger Groot

3. Ongelukkige identiteit Alain Finkielkraut

4. Het lied van Hiawatha Ton Lemaire

5. Socrates Ineke Sluiter

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden