Zelf een windmolen bouwen met de klas

Eco-School | Meer duurzaamheid in het onderwijs: die roep klinkt al een tijdje. Het kabinet wil het, de scholen willen het vaak ook. Toch zijn de meeste initiatieven tamelijk ad hoc. Want er móet al zoveel.

Twee aan twee staan aandoenlijk scheve afwasteiltjes in de aula van Edudelta College Middelharnis: één voor plastic, één voor gft-afval. De rest mag in de container bij de ingang. "Binnenkort krijgen we echte, mooie bakken voor afvalscheiding", vertelt Bas van Reede (16), leerling in 3 vmbo. Hij is al vanaf het eerste uur lid van het Eco-Team van de school.

Het Edudelta College meldde zich drie jaar geleden voor vergroening via Eco-Schools, een certificeringsprogramma dat al in 1994 is ontwikkeld onder de vlag van de Verenigde Naties. Regiodirecteur Adrie Krielaart vindt zorgzaam omgaan met natuur en milieu belangrijk, maar daar komt bij dat een groen imago het goed doet op het Zuid-Hollandse eiland. "Goeree-Overflakkee wil in 2020 energieneutraal zijn", zegt hij. "Er is veel vraag naar kennis over windmolens en zonnepanelen, bijvoorbeeld. Onze leerlingen kunnen daar straks mee aan de slag."

Eco-Schools biedt structuur en een stok achter de deur, vindt de regiodirecteur. "Als deelnemer krijg je geen kant-en-klaar lespakket aangereikt, maar laat je de leerlingen bepalen welke thema's worden aangepakt."

"Ik had hier op school graag zonnepanelen op het dak gelegd, zegt leerling Bas bijvoorbeeld. "Mijn opa had de eerste zonnepanelen op het eiland, mijn ouders hebben ze, en ik wil ze zelf later ook." Maar binnen vijf jaar zit het Edudelta College in een nieuw, nog te bouwen, en uiterst duurzaam pand, dus dergelijke investeringen waren voor de huidige huisvesting geen optie. Wel bouwden leerlingen, ondersteund door de regionale energiecoöperatie DeltaWind, een nieuw type windmolen voor een basisschool in het even verderop gelegen Stad aan 't Haringvliet. Die levert de energie voor het doorspoelen van de ecotoiletten met regenwater.

Duurzaamheidsvirus

'Onderwijs voor het echie' noemt Hak van Nispen tot Pannerden, coördinator van Eco-Schools Nederland, dergelijke projecten graag. "Daar kunnen geen boeken tegenop." In de Eco-Schools aanpak krijgen leerlingen gedetailleerde checklists om te noteren wat de school doet aan duurzaamheid, en wat er beter kan. Ze stellen meetbare doelen vast en controleren de voortgang. Eco-Schools houdt de vinger aan de pols.

Het lijkt het soort structuur waar scholen behoefte aan hebben. Toch doen in Nederland nog maar zo'n honderd scholen mee. Ter vergelijking: wereldwijd sloten in 59 landen ruim 46.000 scholen zich aan. "Leerkrachten zijn vaak huiverig om in te stappen", weet Van Nispen. "Zij denken: daar heb je project nummer zoveel ,nóg meer extra werk." Dat valt in de praktijk reuze mee, volgens de coördinator. Een Eco-Team bestaat uit vijf tot tien leerlingen, ondersteund door twee of drie docenten en eventueel een paar ouders. Zij trekken de kar. Van daaruit wordt stap voor stap de huisvesting, de bedrijfsvoering en het curriculum aangepakt. "Door klein te beginnen met de mensen die echt willen, zie je dat ook anderen enthousiast worden: het duurzaamheidsvirus verspreidt zich geleidelijk."

Eerst draagvlak

Dat ondervond ook Nanda Klaassen, directeur van de Dr. H. Bavinckschool in Haarlem. "Je moet als basisschool het goede voorbeeld geven op het gebied van duurzaamheid", vindt zij. Maar toen een paar ouders daarover bij Klaassen aan de bel trokken, had ze, geeft ze toe, wel wat anders aan haar hoofd. Onderwijs, opbrengsten, veiligheid, noem maar op. De ouders accepteerden geen 'nee' en kwamen steeds met nieuwe plannen. Meedoen aan Eco-Schools was er één van. Toen Klaassen eerst eens het draagvlak peilde, bleken zowel leerkrachten, leerlingen als ouders voor verduurzaming te zijn. "Langzamerhand werd ik enthousiast. Al durfde ik eigenlijk mijn team niet met nóg een project om de oren te slaan."

Afgelopen maanden liet de school weten uit welke hoek de wind waait. Er kwam een speciale 'WijGaanVoorGroen-markt' en aan een boom van afvalhout in de hal mogen groene blaadjes gehangen worden met duurzame ideeën erop. Het lijkt te werken. "We krijgen veel enthousiaste reacties. Oók van de teamleden die eerst niks met het thema hadden. Hopelijk kunnen we straks echt doorpakken met Eco-Schools."

Zelf betalen

Een andere drempel voor deelname aan een gestructureerd certificeringsprogramma kan het prijskaartje zijn. In Groot-Brittannië wordt Eco-Schools door de overheid gefinancierd en komen burgemeesters hoogstpersoonlijk de Groene Vlag hijsen, wanneer de zeven stappen van het traject naar behoren zijn doorlopen. Daar doet dan ook de overgrote meerderheid van de scholen mee.

In Nederland moeten scholen de kosten zelf ophoesten: 1.250 euro per jaar voor het basisonderwijs en 2.500 euro voor voortgezet onderwijs en mbo. Dat hoeft volgens Van Nispen geen belemmering te vormen. "Wie met het thema 'energie' aan de slag gaat, realiseert gemiddeld een besparing van 25 procent. Dat is voor een schoolgebouw van een basisschool al gauw 5000 euro per jaar."

In Middelharnis zit de winst van Eco-Schools voor Edudelta College vooral in de groene naam die de school zo opbouwt, zegt regiodirecteur Adrie Krielaart. En in de groene mentaliteit. "Bijna iedereen gooit z'n afval nu in de goeie bak", stelt leerling Bas van Reede tevreden vast.

Of duurzaamheid bij Eco-Schoolsleerlingen echt tussen de oren zit? Bas haalt zijn schouder op. "Neuh, niet echt. Niemand van onze leeftijd praat over duurzaamheid. Het is eerder gewóón om zo te denken. Als ik straks timmerman ben, gooi ik niet zomaar spullen weg. Dat kan zuiniger."

Genoeg programma's, te weinig structuur

In 2014 nam een Kamermeerderheid een motie aan om duurzaamheid in het onderwijs te stimuleren. Uit een eerste onderzoek bleek afgelopen najaar dat de inspanningen erg versnipperd blijven.

Er is een ruim aanbod aan programma's, materialen en online 'kennisinfrastructuur' als www.groengelinkt.nl. Maar het enige overheidsprogramma dat structureel inzette op duurzaamheid in het onderwijs, DuurzaamDoor, loopt dit jaar af.

Groene Generatie NL en diverse andere organisaties op het raakvlak van onderwijs en duurzaamheid vroegen de Kamer onlangs om een nieuw plan van aanpak.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden