Zeldzame kerstwieg in het Rijksmuseum ontbeert baby Jezus

Gotische kribbe staat bol van symboliek

Nog net voor de Kerst heeft het Rijksmuseum in Amsterdam deze zeldzame kerstwieg aangekocht. De eikehouten wieg is waarschijnlijk rond 1510 gemaakt in het atelier van Jan Borreman II, de beste beeldsnyder van Brussel. Er bestaan volgens conservator Frits Scholten maar een handvol exemplaren van in de wereld.

Misschien een teleurstelling voor bezoekers van het museum: het wiegje blijft leeg met de Kerst. Er lag oorspronkelijk een Jezuspopje in, maar dat is verdwenen. De kunsthandelaar van wie het museum de wieg heeft gekocht had er wel zo'n popje in gelegd, maar dat stamt uit de achttiende eeuw en uit Napels. Met baby spreekt de wieg meer tot de verbeelding, erkent Scholten. "Maar we willen de bezoekers een eerlijk beeld geven. Een achttiende-eeuws kindje in een Gotische wieg, dat kan gewoon niet."

Ook zonder kerstkind is een mooi verhaal te vertellen over deze wieg, die bol staat van de symboliek. De twee 60 centimeter hoge pilasters links en rechts symboliseren het Oude en het Nieuwe Testament. Het rijk gesneden voetstuk belichaamt de onwrikbare basis van het geloof, steunend op vier leeuwen.

Vermoedelijk heeft de wieg ooit in een hospitaal-klooster gestaan in Tienen, in de Belgische provincie Vlaams-Brabant. Daar stond hij waarschijnlijk permanent opgesteld, zodat de nonnen het Christuskind voortdurend konden verzorgen en in slaap wiegen. Maar de wieg zou oorspronkelijk ook van een familie geweest kunnen zijn. In dat geval werd hij net als een kerststal alleen tussen Kerstmis en begin februari (Maria Lichtmis) tevoorschijn gehaald.

Scholten: "Met Kerst namen gelovigen de wieg mee naar de kerk. Daar stond op het altaar ook een mooi exemplaar. Als de priester deze wieg schommelde en begon te zingen, gingen ook de parochianen hun meegebrachte wiegjes schommelen. De kerk was dan gevuld met gerinkel van de belletjes aan de kribjes en gezang van religieuze wiegeliedjes. Een traditie die vermoedelijk alleen in de Nederlanden voorkwam."

De wieg is niet alleen in de kerstperiode te zien, maar krijgt een permanente plek op de afdeling Middeleeuwen. Het Ebus Fonds en het Frits en Phine Verhaaff Fonds/Rijksmuseum Fonds hebben de aankoop mogelijk gemaakt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden