Zeldzame Erasmus gestolen in Peru

De Nationale Bibliotheek van Peru huist in een modern, maar slecht beveiligd pand: 932 waardevolle boeken zijn zoek.

In Peru is een belangrijk boek van de Rotterdamse filosoof Desiderius Erasmus verdwenen. Het gaat om de Collectanea Adagiorum Veterum, dat in 1524 in Parijs is gedrukt. De Collectanea adagiorum (Letterlijk 'Verzamelde spreekwoorden') is een verzameling spreekwoorden en gezegden, voornamelijk uit de klassieke Oudheid. De eerste druk bevatte er ongeveer 800, maar dat aantal groeide in de herdrukken uit tot ruim 4000. De titel veranderde daarmee in Adagiorum chiliades (letterlijk 'Duizenden spreekwoorden'). Deskundigen noemen het boek 'uiterst zeldzaam'.

Het werk is een van de 932 waardevolle boeken die de afgelopen jaren vermoedelijk zijn gestolen. Het gaat dikwijls om handzame exemplaren met grote historische waarde en met een religieus karakter, zegt technisch directeur Silvana Salazar: "De Erasmus is een heel klein boek van amper 15 centimeter hoog."

De vermissing kwam aan het licht tijdens een vijf maanden durende inventarisatie van de historische collectie. Na telling van de ruim 150.000 boeken en 320.000 documenten, bleken vele waardevolle werken te ontbreken. De directie spreekt van een 'noodtoestand' voor het historisch cultureel erfgoed, en niet alleen voor Peru.

De Nationale Bibliotheek van Peru behoort tot de oudste bibliotheken van Latijns-Amerika. De eerste verzameling werd in 1568 aangelegd door Spaanse Jezuïeten. De boeken die oorlogen overleefden alsook een grote brand die in 1943 een flink deel van de collectie in as veranderde, zijn nu in handen van criminelen. Verzamelaars betalen voor de historische boeken tienduizenden euro's.

Het probleem is de gebrekkige beveiliging. De bibliotheek betrok in 2006 een nieuw, hypermodern gebouw, maar door bezuinigingen was er geen geld meer om de veiligheid van de boeken te garanderen. Al voor de inventarisatie luidde de bibliotheek hierover de noodklok, maar de overheid bleef doof.

Dankzij de hulp van een particulier bedrijf werd, nota bene tijdens de inventarisatie zelf, nog een diefstal ontdekt van een manuscript uit 1679. Geleende videocamera's legden vast hoe het boek door een werknemer van de bibliotheek werd ontvreemd. Nu de inventarisatie ten einde is, moeten de camera's weer terug.

Toch heeft de publiciteit die de bibliotheek de afgelopen maanden aan het probleem heeft gegeven enig effect gehad. De Peruaanse regering stelde enkele weken geleden omgerekend 1,28 miljoen euro extra beschikbaar voor beveiliging.

De bibliotheek gaat het geld gebruiken om de boeken te digitaliseren, zodat de originele exemplaren niet meer over de balie hoeven. "Het is een goed begin, maar lang niet voldoende," zegt directeur Salazar, die vindt dat de regering meer moet doen om het cultureel erfgoed te beschermen.

In een poging de verdwenen boeken terug te vinden, startte de bibliotheek vrijdag de campagne 'Verloren boeken gezocht', waarin de bevolking wordt opgeroepen informatie te geven. Deze week zal op de internetpagina een complete lijst verschijnen met de titels van de 932 vermiste boeken. Tipgevers worden beloond met 'de dankbaarheid van 30 miljoen Peruanen'.

Uiterst zeldzaam
De exclusiviteit van de in Lima verdwenen Collectanea Adagiorum Veterum zit hem niet in de editie - het zou gaan om de 13de of 14de druk van dit werk. Toch noemt de Nederlandse mediëvist en emeritus hoogleraar culturele geschiedenis aan de Erasmus Universiteit, Prof. Dr. Jan van Herwaarden, het boek 'uiterst zeldzaam', omdat van deze editie op de wereld maar twee andere exemplaren bekend zijn; in bibliotheken in Dresden en Cambridge. In de uitstekend gedocumenteerde Erasmus Online komt het Peruaanse exemplaar (nog) niet voor. Dat geldt ook voor een ander in Lima aanwezig boek van Erasmus, de Parabolae sive similia, een bezit dat door Van Herwaarden als 'opmerkelijk' wordt geduid.

Dat boeken van Erasmus in Lima terecht zijn gekomen, is volgens Van Herwaarden niet zo vreemd. Lima was in die tijd een belangrijk bestuurscentrum binnen het Spaanse koloniale rijk. "Begin 16de eeuw waren er voldoende lijnen tussen Spanje en Peru. Missionarissen die meetrokken met de Spaanse troepen namen altijd een hele zak boeken mee. En de Collectanea Adagiorum Veterum behoorde niet tot de door de kerk verboden werken van Erasmus."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden