'Zeker in het Krugerpark geweest? Het antwoord is dan meestal ja'

AMSTERDAM - "Als je ze vraagt: zeker in het Krugerwildpark geweest?, kijken ze je verbaasd aan. Maar in negen van de tien gevallen klopt het. Hebben ze in het gras een tekenbeet opgelopen. Tekenbeetkoorts, rickettsiose, een typisch Afrikaanse infectieziekte. Als ze waren voorgelicht, had ik ze niet in m'n spreekkamer gehad."

Internist dr. Rob Ligthelm van het Rotterdamse Havenziekenhuis wordt er vrijwel dagelijks mee geconfronteerd. En als secretaris van de werkgroep vaccinaties, die de inspectie volksgezondheid adviseert over preventieve maatregelen tegen tropische ziekten, roept hij al jaren: vakantiegangers, die verre reizen maken moeten beter en vooral eenduidiger worden voorgelicht. Maar tot nu toe heeft dat bitter weinig effect gehad. De gemiddelde huisarts kent zijn tropen-ziekten niet meer en de GGD's sturen de toerist soms met foute adviezen het bos in.

De werkgroep, samengesteld uit artsen-met-tropenkennis uit academische ziekenhuizen en GGD's, volgt de ontwikkeling op de voet en constateert dat met de groei van het aantal verre vakantiereizen ook het aantal tropische ziekten waarmee vakantiegangers thuis komen toeneemt. Dat geldt het sterkst voor malaria. Ligthelm: "Telden de Nederlandse ziekenhuizen tien jaar terug nog maar twaalf gevallen, vorig jaar waren het er 240. Van de vijf overleden patienten hadden twee de ziekte tijdens de vakantie opgelopen."

Niet bekend

Ligthelm is het eens met de reisorganisaties dat voorlichting niet in de eerste plaats een taak is van het reisbureau. Dat kan in de meeste gevallen niet meer dan algemene informatie geven aan de hand van het TIM (travel information manual). Bovendien is die informatie vaak niet meer actueel. Voorzitter Simon Mossel van de vereniging van reisagenten binnen het ANVR geeft dat toe: "Als Kenia van de ene op de andere dag vaccinatie tegen cholera verplicht stelt, weet de klant die al maanden tevoren heeft geboekt dat niet."

De reisorganisatie kan dat overigens in zo'n geval nog lelijk opbreken nu deze volgens de sinds 1 januari geldende nieuwe EG-reisvoorwaarden verantwoordelijk is voor alle in de brochure gegeven informatie. In het Keniase geval zou dat betekenen: of een retourticket op de lijndienst, of het toeschuiven van steekpenningen naar de douanier. En als dat laatste geen effect heeft, volgt er meestal ook nog een schadeclaim van de klant. Die wil zijn reissom terug.

Verwijzing naar de huisarts werkt ook vaak averechts. Ligthelm: "Die heeft of geen kennis van tropische ziekten of hij neemt het zekere voor het onzekere en laat te veel injecties geven. Helaas blijkt zelfs verwijzing naar GGD's niet altijd de goede weg. In de grote steden valt het nog wel mee, omdat ze daar volcontinue vaccineren en het personeel dus over actuele kennis beschikt. Maar in kleinere steden ligt dat anders."

Ligthelm beaamt: "In theorie lijkt de oplossing voor de hand te liggen: stop de actuele gegevens in een centrale, dagelijks bijgehouden, databank en stel die ter beschikking van alle GGD's. Maar om de een of andere vreemde reden is dat nog steeds niet gelukt."

Eventueel zouden reisbureaus daar ook uit kunnen putten, al heeft Ligthelm daar zijn bedenkingen tegen, omdat die op medisch terrein geen adviserende taak kunnen hebben. Die zouden zich, naar de mening van de internist, veel meer moeten toeleggen op bewustmaking van de mensen en meer informatie moeten geven over de besmettingswegen en -bronnen.

Tropenverpleegkundige Connie Hoogeveen van het Havenziekenhuis: "De mensen moeten weten dat de beschermende koepel van warenwet, riolering en reinigingsdienst wegvalt in de tropen. Wie naar de tropen gaat, gaat er als een pas geboren baby naar toe. Dat betekent dat elk snijwondje direct moet worden behandeld, dat je nooit water uit de kraan mag drinken, dat je ook geen flessen bronwater moet gebruiken als die niet zijn gesealed, dat je elk ijsklontje uit je glas direct verwijdert, dat je medicijnen bij je hebt tegen diarree en malaria, dat je ook in de hitte beschermende kleding draagt en je altijd de klamboe over je bed trekt."

Overigens geven die adviezen geen waterdichte garantie voor een gezonde afloop van een tropenvakantie. "Als je in Afrika tandheelkundige hulp nodig hebt, loop je de kans met een met het HIV-virus besmette naald te maken te krijgen. Bij een bloedtransfusie speel je nu in Afrika zelfs Russisch roulette" , zegt Ligthelm.

Verblijf in een chique vijf sterrenhotel blijkt al evenmin een garantie. Ligthelm: "We hebben hier eens opvallend veel tyfus-patienten gehad. Die bleken alle te zijn geinfecteerd in een duur hotel in Jakarta. De ratten liepen er tegen de muur."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden