Opinie

Zeg nooit 'vader' tegen een spermadonor

De voormalige spermakliniek in Barendrecht waar een arts vrouwen insemineerde met zijn eigen zaad. Beeld ANP
De voormalige spermakliniek in Barendrecht waar een arts vrouwen insemineerde met zijn eigen zaad.Beeld ANP

De term 'biologische vader' wordt ten onrechte gebruikt in relatie tot onbekende spermadonors, betoogt M.J. Noordzij, voormalig leidinggevende van Stg. Hulpverlening bij Ongewenste Kinderloosheid.

Kinderen die vermoeden dat ze zijn verwekt met het zaad van een (overleden) arts die een spermakliniek leidde, willen via zijn DNA achterhalen of hij hun biologische vader is. De rechter doet op 2 juni uitspraak in deze zaak. Los van deze man, wiens werkwijze veel goeds heeft bedorven, wil ik iets anders aankaarten: het gebruik van de term 'biologische vader'. Een onjuiste term voor spermadonoren; donorschap heeft niets te maken met vaderschap.

Het hanteren van deze term schept valse verwachtingen en is een kweekvijver voor het ontwikkelen van pijnlijke emoties voor een kind verwekt met donorsperma. Het wordt hoog tijd dat deze term ontvlochten wordt en de functies van donorschap en vaderschap duidelijk worden onderscheiden.

Dan gaat het niet om een bekende donor die betrokken is bij een éénoudergezin, of twee moeders met een kinderwens, maar om situaties waarin een man zijn zaadcellen schenkt om het ouderschap te gunnen aan onbekenden. Anoniem - sinds 2004 geregistreerd - doet zo'n donor afstand van zijn genetisch materiaal, uitsluitend ten behoeve van derden.

Eigen gezin

Hij heeft thuis meestal een eigen gezin met kinderen voor en van wie hij de vader is. Als vader is hij verantwoordelijk voor de optimale veiligheid van zijn gezin. Zijn keuze voor anonimiteit als spermadonor is vaak passend, omdat er een wezenlijk verschil is tussen een eigen gezin hebben of anderen helpen een gezin te krijgen. Met zijn zaadcellen kan een kind verwekt worden, maar hij verwekt niet zelf. Hij heeft geen relatie met de ontvangers en draagt daardoor andere verantwoordelijkheden. Kortom, een spermadonor heeft een andere functie dan een vader.

Bij zo'n donorschap is een instelling betrokken waar (echt)paren aankloppen die kiezen voor KID (Kunstmatige Inseminatie Donor) omdat de man door omstandigheden verminderd of geheel onvruchtbaar is. Deze officiële instelling zal zich normaal gesproken houden aan de wettelijke regels en richtlijnen. Zij doet onderzoek naar geschiktheid van de donor en eventuele overdraagbare aandoeningen, voor zover mogelijk. Ook draagt zij zorg voor registratie, zoals wettelijk voorgeschreven sinds 2004. De instelling probeert de belangen van zowel donor als ontvanger te waarborgen.

Inmenging

Als via deze weg een zwangerschap tot stand komt, kiezen veel ouders voor anonimiteit met betrekking tot het ontstaan van het kind. Zo willen ze inmenging van derden buiten de deur houden om een gezonde en evenwichtige geestelijke en emotionele ontwikkeling van hun zoon of dochter te waarborgen.

In deze gezinnen is wettelijk én functioneel sprake van een vader. Eentje die 's nachts opstaat, het kind te eten geeft, betrokken is bij de zorg en opvoeding, geld verdient om het onderdak te geven, waakt over het welzijn en helpt bij de ontwikkeling. Dankzij de inspanningen van deze ouders wordt het kind op een bepaalde manier geconditioneerd en mede zijn karakter gevormd. Als het zich als volwassene afvraagt wie zijn vader is, kan het niet om deze invloeden heen.

Spermadonoren als biologische vader betitelen, zet het denken op een verkeerd been. Die term is voorbehouden aan de man die het kind op een natuurlijke manier heeft verwekt, binnen de relatie met de moeder. Een kind dat verwacht dat een spermadonor tevens zijn vader is, komt bedrogen uit. Wie je bent en wat je wordt, is niet alleen een kwestie van genen en het kennen van de donor zal de behoefte aan een vader niet bevredigen. Daarom pleit ik voor een juiste definitie van vaderschap zodat alle betrokkenen precies weten waarover ze het hebben.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden