Zeg niet tegen een moslim: 'U heeft kanker, u gaat dood'

Beeld anp

De oudere kankerpatiënt ligt in het ziekenhuis te krimpen van de pijn. Artsen willen de moslim meer morfine geven tegen dit ondraaglijk lijden en hem het liefst langzaam in slaap brengen omdat de dood nabij is, maar zijn kinderen zijn fel tegen. Want de Koran schrijft voor dat hij 'helder voor Allah' moet verschijnen.

Het is niet de enige situatie in het ziekenhuis waar artsen en moslim-patiënten tegenover elkaar staan. Stoppen met beademing of met sondevoeding, de kinderen van een moslim zijn daar nogal eens feller tegen gekant dan anderen. Daarom moet er meer aandacht komen voor de voorlichting aan oudere migranten, zegt een werkgroep van artsenfederatie KNMG die donderdag een rapport presenteerde over passende zorg in de laatste levensfase.

Een van de aanbevelingen daarin: de dood moet vaker aangeroerd worden in de spreekkamer. Daar komt al direct het eerste probleem bij migranten. De Haagse huisarts Richard Starmans: "Je moet tegen moslims nooit zeggen: 'U heeft kanker en u gaat dood'."

Land van herkomst
Starmans heeft een grote groep allochtone patiënten en schoolt huisartsen in de benadering van deze groep. Voor een moslim gaat de dokter met die uitspraak op de stoel van Allah zitten. "Je kunt wel zeggen: 'U bent ziek en de kans dat u beter wordt is niet zo groot'." Artsen kunnen ook indirect controleren of hun moslimpatiënt de situatie begrijpt. "Bijvoorbeeld door te bespreken of men nog één keer naar het land van herkomst wil, of men door heeft als dat niet meer kan."

Ook bij andere groepen, bijvoorbeeld de Hindoestanen die in zijn Haagse wijk wonen, ziet Starmans verschillen met de autochtone patiënt. "Het gebeurt nogal eens dat kinderen hun zieke vader of moeder van de ene naar de andere specialist brengen. Het is lastig te achterhalen waarom ze dat doen. Gaat het om schuldgevoelens, of het idee dat iemand nog echt beter kan worden? Het inzicht in het eigen lichaam is bij veel van mijn patiënten en ook bij hun familie niet al te groot. Ik vraag me wel eens af of al dat ziekenhuisbezoek wel in het belang van zo'n oudere is. Ik vraag me ook af of al die specialisten onderling wel overleggen over zo'n patiënt."

Starmans gaat zeker niet altijd in op de wensen van patiënten. "Je moet als arts ook proberen duidelijk te maken wat je te bieden hebt. Soms komt je uit op een compromis. Dan zeg ik: 'We doen eerst hier op de huisartsenpost nog een onderzoek, daarna kunnen we alsnog kijken of u naar het ziekenhuis gaat'."

De Koran en morfine

"Elke gelovige wil dat hij helder van geest blijft", zo verklaarde Bouchaib Saadane, voorzitter van het Netwerk van Organisaties voor Oudere Migranten, bij de presentatie van het KNMG-rapport de aversie voor morfine. "Wij zien de pijn als beproeving." Ook het netwerk wil betere communicatie over de laatste levensfase. Het werkte mee aan een vragenlijst die ouderen kunnen invullen met hun (stervens)wensen. De vaak Westers geïnspireerde medische zorg zal vaker rekening moeten houden met de culturele en religieuze achtergrond. Soms kan dat betekenen dat een voedingssonde toch wordt aangebracht, ook al vinden dokters het medisch zinloos.

Pijnbestrijding door middel van morfine is niet volgens alle moslims verboden, vertelde medisch ethicus Mohammed Ghaly, gepromoveerd aan de Universiteit Leiden, tijdens een lezing op de Islamitische Universiteit. Een deel van de islamitische geleerden die zich buigen over medische ethiek, acht het toegestaan wanneer de intentie van de arts puur en alleen het verlichten van de pijn is. Een andere stroming vindt morfine niet toegestaan: ook al is pijnbestrijding het eerste doel, het kan toch het overlijden bespoedigen. En dat mag niet van de Koran. Welke stroming in de meerderheid is, is lastig vast te stellen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden