Zeeuwen hebben buik vol van vervuilde fosforfabriek

Fabriek Thermphos werd in 2012 gesloten, maar het fosforslik, de asbest en het radioactieve staal moeten nog worden opgeruimd.Beeld Hollandse Hoogte / Evert van Moo

De ontmanteling van de oude fosforfabriek in Vlissingen groeit de provincie Zeeland boven het hoofd. Het Rijk stuurt kernfysicus Diederik Samsom om de situatie te analyseren.

Een korte aarzeling zegt soms meer dan treffende volzinnen. Op de vraag of het havenbedrijf Zeeland Seaports als grondeigenaar eigenlijk wel wist wat er 44 jaar lang bij Thermphos gebeurde, is het volgens woordvoerder Maarten van As na enig wikken en wegen 'te vroeg om te antwoorden'.

Het is bijna vijf jaar na de sluiting van de fosforfabriek. De vondst van asbest en een berg licht radioactief materiaal heeft in de tussentijd de toch al complexe sanering tot een heus hoofdpijndossier gemaakt. Een financieel drama dreigt, want de tegenvallers zorgen ervoor dat de oorspronkelijk beschikbare veertig miljoen euro (uit de failliete boedel van het bedrijf) slechts een schijntje is van de totale saneringskosten.

Van de buitenkant lijkt Thermphos een leuk fabriekje. Opgetrokken als een kleurrijke blokkendoos waarachter de Westerschelde kalmpjes de provincie binnenstroomt. De werkelijkheid is rauwer. Hier ligt gevaarlijk spul, en niet zo'n beetje ook. Van de 3400 ton fosforslik (een mengsel van fosfor, slik en water) in opslagtanks en leidingen, is nog maar een derde verwerkt. Pas wanneer dat proces is afgerond, zijn de asbest en het radioactieve staal (10.000 ton) aan de beurt. De werkzaamheden duren volgens de huidige prognose tot eind 2021, terwijl ze eigenlijk al ver klaar hadden moeten zijn. Kosten: ergens tussen de 126 en 170 miljoen, zo leerde de laatste berekening.

Ondertussen hebben alle Zeeuwen hun buik vol van Thermphos. Hun toch al niet zo kapitaalkrachtige provincie moet haar reserves aanspreken om de situatie onder controle te houden. Zeeland is verantwoordelijk voor de opruiming van het fosforslik en is daarmee al dertien miljoen euro meer kwijt dan oorspronkelijk gedacht, mede doordat het allemaal zo lang duurt en de uiterst brandbare stof te gevaarlijk is om onbeheerd te laten.

"Maar daarmee zijn we er nog niet", zegt gedeputeerde Jo-Annes de Bat. "Zeeland Seaports moet na de verwerking van het fosforslik de overige saneringswerkzaamheden financieren. Maar ja, wij zijn voor vijftig procent eigenaar daarvan."

Het gevolg: voorlopig heeft de provincie geen geld om de Zeeuwse economie te ondersteunen. In arren moede klopt Zeeland daarom aan bij het Rijk. De Bat: "Deze bedragen gaan de provincie te boven. Iedereen is erbij gebaat dat het hier veilig blijft, daarom is het niet vreemd om de centrale overheid hierbij te betrekken."

Die heeft ondertussen een commissie aangesteld onder leiding van kernfysicus en voormalig PvdA-leider Diederik Samsom om de situatie te analyseren. Samsom liet zich dinsdag al bijpraten in de fabriek en verwacht in september een oordeel te geven, zodat het kabinet een afgewogen besluit kan nemen. Van As hoopt maar op het beste. "De klus is gewoon zeer complex. Er zijn tot nu toe op de wereld pas een paar fosforfabrieken ontmanteld, waarvan geen enkele in zo'n dichtbevolkt gebied. We hebben nooit goed kunnen inschatten hoeveel de sanering zou gaan kosten. En eigenlijk weten we dat nu nog steeds niet."

Enige Europese fosforfabriek

De fosforfabriek van Thermphos ging open in 1968, onder de naam van Hoechst Holland. Het was de enige fosforfabriek van Europa.

Concurrentie uit Kazachstan en te grote investeringen om aan de milieuwetgeving te kunnen voldoen, deden het bedrijf in 2012 de das om. Met het faillissement verloren 450 mensen hun baan.

Lees ookFosforfabriek Thermphos definitief failliet

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden