'Zeer schadelijke banden tussen handel en politiek

Auteur duikt in schimmige industrie 'Wapenembargo's zijn volstrekt zinloos'

"Eigenlijk was ik behoorlijk bang toen ik Joe Der Hovsepian voor het eerst ontmoette. Deze grote internationale wapenhandelaar was mij omschreven als de 'engste man die je kunt tegenkomen'", vertelt auteur Andrew Feinstein. "Maar het liep goed af, en hij bleek zelfs heel charmant. Dat zijn bijna alle wapenverkopers, daarom zijn ze ook zo goed in hun handel."

Feinstein schreef het boek 'Handelaren des Doods', een omvangrijke studie naar de vaak schimmige internationale wapenhandel, waar jaarlijks 35 tot 55 miljard euro in omgaat, en waarmee naar schatting 40 procent van de wereldwijde corruptie samenhangt. Wapenhandel die veel belastinggeld kost, conflicten vaak verlengd en zich, volgens Feinstein onder het mom van nationale veiligheid, in veel gevallen onttrekt aan democratische controles.

Voor het boek raadpleegde Feinstein vele duizenden documenten en artikelen, en sprak met een aantal hoofdrolspelers zoals de wapenhandelaar Der Hovsepian, een 78-jarige man van Libanees-Armeense afkomst met een onafscheidelijke cowboyhoed. "Het duurde lang voor hij toehapte, maar mijn aanhoudende verzoeken streelden zijn ijdelheid", lacht de journalist, die veel inside informatie van hem lospeuterde.

"De meeste handelaren, en daar zijn er in de wereld zeker honderden van, zijn net als Der Hovsepian of de nu in de VS terechtstaande Rus Viktor Bout, figuren zonder enig ethisch besef of ideologie. Ze leveren aan iedereen die betaalt, zelfs aan vijanden in hetzelfde conflict. En de wet lijkt niet op hen van toepassing te zijn."

Veel overheden huren louche wapenhandelaren of criminele netwerken in om wapens te vervoeren naar plaatsen met grote risico's, zoals tijdens de oorlog in Irak. "Veel van deze figuren worden ook gebruikt door de inlichtingendiensten als informatiebron, daarom lopen ze bijna allemaal nog vrij rond", zegt Feinstein.

"De formele, legale wapenhandel tussen overheden is ontstellend smerig en faciliteert de grijze en zwarte markt voor wapens. Die markten zijn onderling sterk met elkaar verweven. En overheden en inlichtingendiensten doen er alles aan om hun eigen wapenindustrie te beschermen en zelfs deze wapenhandelaren", aldus Feinstein.

"Die banden tussen de wapenhandel en de politiek zijn zeer schadelijk voor onze democratieën. Ik heb de consequenties daarvan gezien in Zuid-Afrika, en daar word ik erg boos van", zegt Feinstein "En er wordt weinig tegen geprotesteerd. Misschien dat mensen er moe van zijn, of denken dat er toch niets tegen gedaan kan worden."

Internationale wapenembargo's zijn volstrekt zinloos, meent Feinstein. "Dat komt alleen omdat ze slecht worden afgedwongen, anders was het een goed middel. Van de 502 overtredingen van VN-wapenembargo's is er één rechtzaak geweest en die resulteerde in vrijspraak. Bovendien drijven embargo's de prijs van wapens alleen maar verder op."

Corruptie is ingebakken in het dna van de wapenhandel, zegt Feinstein die daarom meer internationale regulering bepleit. "We reguleren wel de tabaks- en alcoholindustrie, maar de wapenhandel die zijn winsten telt in miljarden en zoveel slachtoffers maakt laten we vrijwel ongemoeid."

Welke wapendeal er waar ook gesloten wordt, altijd is er wel een dimensie van illegaliteit, aldus Feinstein, die aanneemt dat dat ook geldt voor Nederland als de op vier na grootste wapenexporteur in de wereld. Maar de lakmoesproef is wat hem betreft een mogelijk nieuw proces tegen Guus Kouwenhoven, een Nederlandse zakenman die wordt verdacht van wapenhandel in Liberia. "Hij is eerder in hoger beroep vrijgesproken. Een afgrijselijk slechte uitspraak, omdat het bewijs in deze zaak zo overduidelijk was. Ik ken bijna geen sterkere zaak", zegt Feinstein. "Of Nederland bereid is de zwarte markt aan te pakken, zal blijken uit hoe het omgaat met de zaak-Kouwenhoven."

Volgende week bespreekt de Tweede Kamer de defensiebegroting, waar ook de aankoop van de Amerikaanse Joint Strike Fighter ter sprake zal komen, het gevechtsvliegtuig dat de huidige F-16's zal moeten vervangen. Een miskoop, stelt de auteur.

"Een voormalige vliegtuigontwerper van het Amerikaanse ministerie van defensie heeft de JSF al eens 'een klotevliegtuig' genoemd. Het is inderdaad een belachelijk ding om nu aan te schaffen, tenzij Nederland ten strijde wil trekken tegen China", aldus Feinstein. "Met het soort conflicten waar we de komende tijd mee te maken hebben zou Nederland beter een ander type vliegtuig kunnen kopen, in combinatie met bijvoorbeeld onbemande toestellen."

Andrew Feinstein
De in Zuid-Afrika geboren Andrew Feinstein (47) was rond de eeuwwisseling parlementslid voor het ANC van Nelson Mandela. Hij raakte ernstig teleurgesteld in deze partij, nadat de toenmalige president Thabo Mbeki hem verbood onderzoek te doen naar een aankoop van 10 miljard dollar aan wapens die het land niet nodig had. Volgens Feinstein incasseerden partijbonzen er in totaal 300 miljoen dollar aan smeergeld voor. Dat, terwijl het land tegelijkertijd zei geen geld te hebben voor medicijnen ter bestrijding van de ernstige aidsepidemie. "Deze zaak ondermijnde de 4,5 jaar oude democratie in Zuid-Afrika enorm", zegt Feinstein. "Wat mij betreft heeft het ANC toen zijn morele kompas verloren." De kwestie en de grote corruptieschandalen die eruit voorkwamen waren voor Feinstein de aanleiding voor zijn bredere onderzoek naar de internationale wapenhandel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden