Zeeland wil geen Belgische taferelen

In Zeeland zijn ze helemaal niet blij met het opheffen van het bouwverbod langs de kust. Niemand heeft baat bij met vakantiehuizen volgebouwde duinen: dat jaagt toeristen juist weg.

Een paar keer per week fietst Gert de Groot, duin- en kustbeheerder bij Natuurmonumenten, van zijn woonplaats Burgh-Haamstede naar zijn kantoor in Goedereede. Het stuk waar hij het meest van geniet van het weidse uitzicht is zonder meer de Brouwersdam. De gedachte aan wat de kuststrook te wachten staat, nu het Rijk het bouwverbod wil opheffen, bezorgt hem daarentegen hartkloppingen.

"Kijk, dit is hoe het dus niet moet: een lege doos met een trap erin." De Groot staat voor het Inspiratiecentrum, halverwege de Brouwersdam. Dat is een logge uitkijktoren van dertig meter hoog - bouwkosten: drie miljoen euro. Het gebouw opende in april 2015. "De minister noemt dit als voorbeeld van initiatieven waar er meer van moeten komen aan de kust. Voor een mooi uitzicht kun je net zo goed op de dijk ernaast gaan staan. Die lelijke toren heb je daar echt niet voor nodig, heeft geen enkele meerwaarde. Maar volgens de initiatiefnemers wordt het landschap hier aantrekkelijker door."

De grote hoeveelheid bouwinitiatieven in de Delta, waaronder het Inspiratiecentrum langs zijn fietsroute, brachten De Groot en collega's bij andere natuur- en milieuorganisaties twee maanden geleden op het idee voor 'Bescherm de kust'. Het is een campagne tegen de wildgroei van bouwplannen in de kustgebieden van Zeeland en Zuid-Holland. Niet om de recreatie-economie te stoppen, maar om op de goede plekken te ontwikkelen. In gebieden met verouderde parken bijvoorbeeld.

Bijna 12.000 mensen tekenden de onlinepetitie, ook mensen van buiten de provincies tonen interesse. "Dat had ik wel verwacht", zegt de beheerder. "Dit raakt niet alleen de donkergroene natuurvorsers, maar ook wandelaars die hier hun hond uitlaten, gasten van vakantieparken achter de duinen en watersporters die profiteren van het open gebied."

De actie is actueler dan ooit: vlak voor Kerst stelde de ministerraad dat het verbod op bouwen buiten de bebouwde kom in het kustgebied vervalt. Op stranden, dijken, duinen en dammen mag vanaf juli dit jaar gebouwd worden, mits de waterkering niet in het geding komt en er geen belemmeringen ontstaan voor het onderhoud. Waar eerst het Rijk besliste, mogen provincies en gemeenten de ruimtelijke regels vanaf juli zelf bepalen.

Strandhuisjes

Een paar kilometer ten zuiden van de Brouwersdam, op het strand van badplaats Renesse, wijst De Groot nog zo'n voorbeeld aan van waar het in de toekomst flink fout kan gaan. "Als je een stukje voorbij de strandpaviljoens bij de overgang loopt, zie je alleen nog de zee, het strand en de duinen, het open gebied waar Zeeland zo geliefd om is. Een projectontwikkelaar tientallen permanente slaapstrandhuizen plaatsen aan de voet van de duinen. Hoewel de gemeente in een eerder stadium al had besloten niet te willen bouwen op het strand, wordt nu toch onderzocht of er gebouwd kan worden. Er is veel weerstand onder de plaatselijke bevolking, er werd zelfs een actiecomité opgericht."

Volgens de beheerder is het een slecht idee dat gemeenten zelf mogen bepalen aan welke bouwprojecten zij groen licht geven. "Dat kan voor problemen zorgen. Er liggen veel projectontwikkelaars op de loer. Die willen maar wat graag bouwen aan de kust en daar hebben ze veel geld voor over. Als er een groot bedrag tegenover staat, wordt 'nee zeggen' ineens een stuk lastiger voor een gemeente. Voor je het weet gaat het fout."

Hierin krijgt hij bijval van het Zeeuwse PvdA-Kamerlid Albert de Vries, wiens partij in de Tweede Kamer inmiddels afstand heeft genomen van de kabinetsplannen. "Ik ben op zijn zachtst gezegd verbaasd over dit voornemen van het kabinet, we kunnen niet ineens alle verantwoordelijkheid afschuiven naar de regionale en lokale besturen. Natuur, landschap en openbaarheid van de kust zijn nationale waarden. Het kabinet zou eerst een aantal landelijke randvoorwaarden op moeten stellen."

Ook wethouder Ad Verseput (VVD) van de gemeente Schouwen-Duiveland, waar Renesse onder valt, verzet zich tegen bouwen in de duinen. "Dat zal hier van z'n lang-zal-ze-leven niet gebeuren. Wij realiseren ons als gemeente heel goed hoe belangrijk dit gebied is voor inwoners en toeristen. Niemand zit hier op te veel bebouwing te wachten. En een flinke smak geld is zeker geen argument om een bouwproject toe te staan. Het kan ook veel geld kosten als zo'n project achteraf niet slaagt."

Volgens de wethouder valt het nog maar te bezien of de slaaphuizen het strand van Renesse halen: "Naar aanleiding van een aantal aanvragen, hebben we een onderzoek ingesteld. De uitkomsten komen waarschijnlijk pas over een half jaar, daarna doet de gemeente een principe-uitspraak. Vervolgens kan de raad nog van alles inbrengen. Het besluit laat dus nog een tijdje op zich wachten."

Hotspots

Volgens gedeputeerde Carla Schöneknecht-Vermeulen (VVD) van de provincie Zeeland zal het zo'n vaart niet lopen. "Voorlopig, in ieder geval tot 2018, neemt de provincie de landelijke wetgeving over zoals die was. We gaan nu in samenspraak met gemeentes, natuurorganisaties en andere partijen een nieuw omgevingsplan ontwikkelen. Intussen is alleen op de hotspots die de provincie in 2012 al aanwees, onder bepaalde voorwaarden, ruimte om te bouwen. Er komen dus geen bouwputten bij op andere plaatsen."

Onder die zogenoemde hotspots vallen de Brouwersdam, Neeltje Jans, de Veerse Dam, Vlissingen, Waterdunen en Cadzand-Bad. Op deze plekken in de Zeeuwse kustzone geeft de provincie toestemming voor 'verblijfsrecreatieve ontwikkeling', met als doel het toerisme en daarmee de (plaatselijke) economie te stimuleren. Het uitgangspunt voor die locaties is dat meerdere kansrijke recreatieve voorzieningen zoals hotels, jachthavens en slaapstrandhuisjes, maar ook musea worden gecombineerd tot initiatieven met een economische meerwaarde voor de streek.

Arjen Brinkman, die een vakantiepark in Kortgene heeft en voorzitter is van Recron Zeeland, de branchevereniging voor recreatieondernemers, ziet zeker meerwaarde in dit soort plannen: "Als ondernemers de kans krijgen om te blijven vernieuwen heeft de plaatselijke samenleving daar ook baat bij. Je ziet dat bepaalde dorpen waar geen toerisme is steeds verder leeglopen, de plaatselijke winkels redden het niet, basisscholen moeten dicht. Een recreatiepark of jachthaven kan in zo'n geval waardevol zijn, gasten gaan immers ook boodschappen doen buiten het park."

Op zo'n hotspot zullen nooit zomaar vakantiehuizen uit de grond gestampt worden, verzekert VVD-gedeputeerde Schöneknecht-Vermeulen. "We waken voor Belgische taferelen. Toerisme is een van Zeelands belangrijkste inkomstenbronnen, daar moeten we in investeren. De provincie is juist zo aantrekkelijk door ongerept kustgebied."

Brinkman merkt dat het een grotere uitdaging is om aan de wens van de steeds veeleisender vakantieconsument te blijven voldoen: "Een mooie camping met een schoon toiletgebouw is allang niet meer genoeg. Recreanten zijn continu op zoek naar iets nieuws. De slaaphuisjes op het strand zijn nu erg populair, maar ook hier geldt: houd het exclusief anders zijn mensen er zo op uitgekeken en kun je weer iets nieuws verzinnen."

"Huurders genieten overdag van de reuring, maar bovenal van de rust van het lege strand als de dagjesmensen 's avonds weer naar huis zijn. Ook dat verdwijnt als je het gebied volstouwt. We zullen dus een evenwicht moeten vinden, tien tot twintig stuks in de buurt van een strandpaviljoen is meer dan voldoende."

Ook vakantiepark-eigenaar Brinkman denkt dat het, vanuit economisch perspectief, niet slim is het strand en de duinen aan te tasten. "De meeste toeristen komen naar Zeeland voor de beleving van de natuur, het strand, de duinen. Als ze een volgebouwde boulevard, of een hotel bijna direct op het strand willen, gaan ze wel naar Scheveningen of België", denkt hij.

"Vergelijk Zeeland met een populair skigebied in Oostenrijk of Zwitserland; als je de piste daar volbouwt met vakantiehuizen komt er geen kip meer. Ik vermoed dat het volbouwen van het Zeeuwse strand hetzelfde effect sorteert."

Eco-rommel

Net over de grens in Zuid-Holland, aan zeedijk het Flaauwe Werk bij Ouddorp, is een bouwproject in volle gang. In een kunstmatig aangelegd duingebied zet projectontwikkelaar Ballast Nedam 245 recreatievilla's neer. "Hier kunnen we wel mee leven", zegt kustbeheerder De Groot. "Hier wordt dan wel gebouwd, maar tegelijk is verderop 90 hectare nieuwe natuur gerealiseerd."

Recron-regiomanager Arthur van Disseldorp ziet deze trend ook in West-Zeeuws-Vlaanderen. Hij is enthousiast over de aanpak die de provincie daar hanteert. Die stelde daar een integrale gebiedsvisie op: een van de eisen is dat projectontwikkelaars er op een duurzame manier moeten bouwen.

"Waterdunen bij Breskens is hier bijvoorbeeld uit voortgekomen. Dat project combineert de aanleg van nieuwe natuur, net als bij Ouddorp, met de bouw van duurzame vakantiewoningen. De traditionele projectontwikkelaars die alleen maar gebouwen uit de grond willen stampen worden met dit beleid al bij voorbaat uitgesloten, die zijn helemaal niet geïnteresseerd in duurzaam bouwen." Van Disseldorp hoopt dat de provincie dit in gedachten houdt, bij het ontwikkelen van de nieuwe regionale visie.

Toch zit ook aan dit soort projecten een keerzijde, vindt natuurbeheerder De Groot van Natuurmonumenten. "Iets kan op nog zo'n duurzame manier gebouwd worden, maar ook voor deze huizen geldt dat er riolering aangelegd moet worden, verlichting moet zijn en een weg ernaartoe. Het moet niet zo zijn dat de hele kuststrook straks alsnog volstaat met goedbedoelde eco-rommel."

Het Inspiratiecentrum aan de Brouwersdam op Schouwen-Duiveland.

'Het grootste deel van de toeristen komt naar Zeeland voor de beleving van de natuur, het strand, de duinen'

'Projectontwikkelaars willen maar wat graag bouwen aan de kust en daar hebben ze veel geld voor over'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden