Zeeland vooral een 'kramp-provincie'

Dat Zeeland fors achterloopt bij de opvang van vluchtelingen heeft alles te maken met de kwaliteit van het bestuur. Dat kan daar maar niet daadkrachtig worden.

Het zijn woorden die blijven hangen: "Zeeland moet zuinig zijn op zijn bestuurders." De Zeeuwse ombudsman G.W. van der Brugge vertelde begin april bij een viering van de Grondwet in de Eerste Kamer, dat hij in zijn provincie extra zorgvuldig is met integriteitsonderzoeken naar ambtenaren en bestuurders. "We hebben er immers niet zoveel."

De zetels in de gemeenteraden en provinciale staten kunnen maar net worden gevuld, en van capabele bestuurders wordt verwacht dat zij verschillende dubbelfuncties hebben, anders vallen er gaten. Van der Brugge zei het niet met zoveel woorden, maar het Zeeuws bestuur wordt met plakband en touwtjes bij elkaar gehouden.

Dat beeld wordt bevestigd in het onderzoek dat politicoloog Herman Lelieveldt aan de Roosevelt Academy in Middelburg in 2014 deed naar de machtsverhoudingen in deze provincie. Niet de commissaris van de koning of een ferme burgemeester, maar Henk van Koeveringe wordt gezien als de 'meest invloedrijke Zeeuw' van dit moment. Hij is de oud-directeur van de Roompot recreatieparken. Het tekent de verhoudingen. Zo is het ook de Recron die het weifelende Zeeuwse bestuur waarschuwt dat de komst van asielzoekers een negatieve uitwerking zou hebben op het voor Zeeland zo belangrijke toerisme.

Begin deze maand wees de meest bekende Zeeuw, oud-premier Jan Peter Balkenende, op het gebrek aan daadkracht in zijn provincie, dat hij zelfs 'de Zeeuwse ziekte' noemt. Een rapport van zijn hand ('Zeeland in een stroomversnelling') gaat niet over vluchtelingen, maar over de economie. Toch raken zijn kwalificaties de besturen die over beide onderwerpen gaan. De demografische ontwikkeling van ontgroening, vergrijzing en krimp in combinatie met die zwakke besturen, zetten de regio op achterstand, aldus Balkenende. En dan drukt hij zich nog voorzichtig uit.

Moeilijk te vullen

Maar wat maakt dat juist Zeeland de gemeenteraadszetels zo moeilijk vol krijgt en zo weinig daadkrachtig opereert? De provincie heeft een behoorlijk oppervlak met steeds minder inwoners, maar dat geldt ook voor de andere krimpregio's. Wat opvalt is wel dat juist Zeeland in verhouding véél raadzetels heeft te vullen: 1 op 1032 stemgerechtigden. In het vergelijkbare Overijssel is dit 1 op 1369 en in het verstedelijkte Noord-Holland zelfs 1 op 1776. Dat verschil wordt veroorzaakt doordat Zeeland geen grote gemeenten kent, maar dertien middelgrote of relatief kleine. Naar verhouding krijgen die meer zetels toebedeeld, terwijl de vergoeding gering is.

Het ontbreken van één grote gemeente leidt er ook toe dat er in Zeeland geen beleidstrekkers zijn, zoals Eindhoven bijvoorbeeld in Noord-Brabant vooroploopt en andere gemeenten meeneemt. In Zeeland heerst nog het naar binnen gerichte 'eilanddenken'. Er is te weinig samenwerking en vernieuwingsdrang: er wordt vooral gekeken hoe rijksgelden eerlijk over de verschillende gemeenten worden verdeeld. Dat werkt eerder vertragend dan opstuwend. Politicoloog Herman Lelieveldt van het Zeeuwse machtsonderzoek beschrijft dat effect als volgt: Iedere gemeente wil per se een sneltrein, als die maar in hún gemeente stopt.

Balkenende concludeert dat door het ontbreken van een leidende centrumstad het provinciebestuur die rol op zich heeft genomen, maar daardoor veel te dicht op de gemeenten zit. Bestuurders van de provincie en van gemeenten bespreken steeds allerlei zaken gemeenschappelijk, waardoor er een soort Poolse landdag ontstaat, met besluiten waarin íedereen zich moet kunnen vinden. Dat zijn niet de beste. Zeker niet als ook de machtige bedrijfslobby meedoet. Tel hierbij op het lage aandeel hoogopgeleiden in Zeeland plus de opkomst van de lokale partijen die zorgen voor verdere versnippering en lokale focus.

Het ontbreekt Zeeland volgens hoogleraar Marcel Boogers aan strategisch perspectief. De provincie is volgens hem niet alleen een 'krimpregio', maar vooral een 'krampregio'. De provincie keldert door intern gericht bestuur achteruit, terwijl een coalitie van partijen juist de kansen van buiten moet grijpen. Leeggelopen Zeeland kan die vluchtelingen bijvoorbeeld volgens Boogers heel goed gebruiken. Maar dan moet er wel een gezamenlijk plan komen. Misschien kan de machtigste man van Zeeland daarin een rol spelen, suggereert Boogers nog.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden