Ze zou breken met de traditie, maar ook deze Italiaanse regering bemoeit zich met publieke omroep

Vicepremier Luigi di Maio tijdens een persconferentie drie weken geleden. Beeld REUTERS

Ze zouden breken met de traditie, maar weder­om kiezen de partijen die aan de macht zijn in Italië de belangrijkste poppetjes bij de publieke omroep.

De nieuwe hoofdredacteuren van de tv-journaals op de drie kanalen van de Italiaanse publieke omroep die vandaag zijn benoemd, zijn op papier de beste kandidaten.

De drie journalisten die nu bij Rai leiding aan de telegiornali TG1, TG2 en TG3 gaan geven, zijn gerespecteerd en hebben lange cv’s. Maar wat de doorslag gaf, is dat ze goed liggen bij de Vijfsterrenbeweging en Lega. Het zijn die twee regeringspartijen die de drie hoofdredacteuren hebben gekozen.

Lange onderhandelingen

Voorafgaand aan deze benoemingen hebben partijleiders Luigi Di Maio en Matteo Salvini lang onderhandeld. Daarbij wees de nationalistische Salvini een kandidate voor het TG1 af die volgens hem te positief over de Europese Unie is en schoof Di Maio een Rai-journalist naar voren die zelden negatief over zijn partij heeft bericht. Omdat de Vijfsterrenbeweging de grootste in het parlement is, mag die de baas van TG1 aanwijzen: die nieuwsuitzending heeft de meeste kijkers.

De hoofdredacteur van TG2 is een favoriet van de Lega en die van TG3 valt in de smaak bij de Vijfsterrenbeweging. “Deze hoofdredacteuren worden door de twee partijen vertrouwd”, zegt Massimo Scaglioni, hoogleraar in mediageschiedenis en mediaeconomie aan de katholieke universiteit van Milaan. 

Niets nieuws

Het is niks nieuws onder de Italiaanse zon. De politieke partijen die hier aan de macht komen, kiezen de belangrijkste poppetjes bij de publieke omroep. Zo gaat het al sinds de jaren zestig van de vorige eeuw. Alberto Marinelli, professor communicatiewetenschappen aan de Romeinse universiteit La Sapienza, constateert dat de twee populistische partijen de zaken niet anders aanpakken, ook al noemen ze zich ‘de regering van de verandering’. Marinelli: “Met name het gedrag van de Vijfsterrenbeweging is opmerkelijk. Want die riep jarenlang Weg met de invloed van de politieke partijen op de Rai!” 

De jonge Vijfsterrenbeweging had het nooit op de traditionele media. Die worden gezien als onderdeel van het door de partij zo verafschuwde ‘establishment’. De partij van oprichter Beppe Grillo, die journalisten ‘levende doden’ noemt, werd dan ook vooral met behulp van blogs en Facebook heel populair.

Scaglioni over de telefoon vanuit Milaan: “Maar langzaamaan is de partij gaan beseffen dat de televisie in Italië nog steeds essentieel voor de meningsvorming van de kiezers is. De gemiddelde Italiaan kijkt vier uur per dag. Het lageropgeleide deel van de bevolking laat zich uitsluitend door tv van nieuws en informatie voorzien. De Vijfsterrenbeweging is in die zin realistischer geworden.”

Hoogste baas Rai

Daarom ook ging de strijd over de benoeming van de hoogste baas van de Rai, afgelopen september, er hard aan toe. De Lega won dat gevecht en wist de omstreden Marcello Foa (55), die bij rechts-georiënteerde kranten heeft gewerkt en uit het netwerk van Salvini komt, als presidente aan te stellen. Foa is net als de Lega pro-Russisch en eurosceptisch; hun ideeën over de gewenste soevereiniteit van Italië komen overeen.

Deze nu invloedrijke mediamanager heeft erkend dat hij in het verleden nepnieuws heeft verspreid. Foa is officieel op democratische wijze na een open sollicitatieprocedure door het parlement gekozen, maar niemand in Italië gelooft dat Salvini – die ook vicepremier is – zich er niet met zijn hele gewicht tegenaan heeft bemoeid. 

Hoewel een Rai-president formeel geen directe invloed op de inhoud van nieuwsprogramma’s en politieke praatprogramma’s heeft, kan Foa volgens communicatieprofessor Marinelli een en ander wel sturen. “Onze publieke omroep is traditioneel pro-Europees en heeft een duidelijke katholieke inslag. Dat betekent dat er bijvoorbeeld op meelevende wijze over bootmigranten wordt bericht. Deze regering is anti-immigratie. Foa kan er voor zorgen dat er op de Rai-kanalen voortaan net wat meer aandacht is voor immigranten die Italiaanse vrouwen hebben verkracht of die zijn opgepakt voor drugshandel.”

Dagbladen onder vuur 

Nieuw aan deze regering is dat sommige dagbladen door met name de Vijfsterrenbeweging vaak worden aangevallen. La Repubblica, een grote, landelijke krant met een links profiel, wordt aan de lopende band door Vijfsterrenleider Di Maio beticht van onzinverhalen en het brengen van leugens en nepnieuws. ‘Koop die krant vooral niet’, is zijn boodschap. 

En de Vijfsterren-woordvoerder van de Italiaanse premier zorgde voor opschudding toen hij in juli in het parlement tegen een journalist van dagblad Il Foglio, dat bijzonder kritisch over deze regering is, zei: “Wat doe jij nu Il Foglio verdwijnt? Kan je me zeggen waartoe Il Foglio dient? Waarom bestaat die krant?” 

De Lega houdt zich in. Maar toen een Rai-presentatrice onlangs op tv zei dat Salvini’s populariteit volgens haar te danken is ‘aan de woede van de mensen, aan hun angst en ook aan hun onwetendheid’, riep een aantal Lega-parlementariërs het schandalig te vinden dat zij bij de publieke omroep werkt. 

Hoogleraar Massimo Scaglioni vindt het verontrustend. “Die agressiviteit is geen goed teken. Serieuze, volwassen politici weten dat het de rol van de pers is om kritisch te zijn. Natuurlijk, een politicus hoeft niet te juichen bij kritiek, maar reageren door te zeggen dat een krant beter ten onder kan gaan: dat doe je niet.”

Lees ook: 

Italiaanse Vijfsterrenbeweging is allergisch voor de gevestigde orde; kan zij regeren?

De Italiaanse kiezers zijn op een druilerige zondag in maart massaal gaan stemmen - de opkomst was een nette 74 procent - en kozen één duidelijke winnaar: de Vijfsterrenbeweging. Maar met wie kan die regeren?

Italië laat tekort verder oplopen

De Italiaanse coalitie heeft de begroting rond. Het is vooral de eigen politieke agenda die erin doorklinkt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden