'Ze zetten hun kanon in, maar hebben misgeschoten'

Minister-president Mark Rutte tijdens de campagne van de VVD in het centrum van Amstelveen. Beeld anp
Minister-president Mark Rutte tijdens de campagne van de VVD in het centrum van Amstelveen.Beeld anp

'De day after': winnaars en verliezers samen aan het ontbijt om de campagnes te bespreken. Wie likt de wonden, wie viert de zege? Politiek verslaggever Romana Abels was aanwezig.

Nienke Schipper

Het was een lange nacht, maar ze zijn er bijna allemaal bij het ontbijt georganiseerd door de stichting Machiavelli: de spindoctors van de verschillende partijen. Alleen de VVD schittert door afwezigheid. Wijnand Duijvendak van GroenLinks trapt af: "We zijn zeer tevreden met het resultaat. Omgerekend naar de Tweede Kamer zouden we nu acht zetels hebben. Daarmee hebben we gewonnen aan machtsrelevantie."

Ook de SP-er Maarten Hijink is blij met de uitslag: "We zijn de grootste in Groningen!"
Hans Janssen van het CDA is ook tevreden: "Er zijn verrassende verschillen bij de provincies, maar Limburg hebben we terug, dat is mooi."
D66 is blij met de verdubbeling. Kees Verhoeven: "Los van machtsrelevantie is het een mooi resultaat".

Een teleurgestelde Pieter Paul Slikker van de PvdA complimenteert de SP met de campagne: "Hun boodschap was het duidelijkst voor de mensen thuis". D66 voegt daaraan toe dat ook de campagne van het CDA goed was omdat ze de focus vooral op de provincie hadden. En GroenLinks deed het vooral goed via Twitter: "Lekker positief", aldus Verhoeven. Ook GroenLinks is tevreden over de campagnes: "Het CDA had de beste campagne, je wist meteen op welke kiezers ze mikten. SP was ook goed, maar makkelijker. Toch waren het over-all mooie campagnes, allemaal strategisch."

Maar wat was het bepalende moment?
De CDA-spindoctor: "De Macarena bij D66. Grapje. Er was niet echt een bepalend moment. De uitslag was weer anders dan de peilingen". D66 bevestigt: "Het was diffuser, minder één moment dus. Deze campagne stond verder van de mensen af dan de campagnes voor de Tweede Kamer verkiezingen". SP-er Hijink vult aan: "De partijen zijn wel naar elkaar toe gegroeid tijdens deze campagne. Of de affaires de VVD hebben beschadigd? Nou, ze hebben wel verlies geleden". GroenLinks: "Ja, je weet niet hoe het zou zijn afgelopen zonder die affaires, maar ik denk wel dat ze groter zouden zijn geweest".

Volgens CDA-er Janssen doen ze de VVD-campagne geen eer aan: "Het was incident op incident. Murphy's Law. Iedere keer was er weer wat. Fascinerend hoe ze minister Schippers met haar complottheorie naar voren schoven en dat drie dagen het nieuws domineerde".

D66 reconstrueert: "Ze hebben de premier ingezet, maar die hadden ze misschien beter op zak kunnen houden. Die afleiding was niet nodig. Op een gegeven moment kon het niet meer erger." De SP was juist blij met de inzet van de premier: "We vonden het fantastisch, dan is de inzet hoger. Ze zetten hun kanon in en hebben mis geschoten."

Versnippert het politieke landschap nog verder door deze campagnes?
Ook deze verkiezingen kwam de versnippering in het politieke landschap weer bovendrijven. Volgens het CDA komt dat omdat Provinciale Statenverkiezingen meer iets zijn voor hoogopgeleiden. "Het vraagt een andere manier van ermee omgaan. Ik vind het niet per se beter voor de democratie."

Ook de geslagen PvdA ziet het somber in: "We gingen van 30 zetels naar minder en het gaat steeds verder. Voor de kiezer moet het niet zijn: of je nou door een hond of door kat gebeten wordt, het maakt niet uit". Volgens D66 zou dit wel eens het einde kunnen zijn van het strategisch stemmen.

De SP ziet een coalitie van zeven partijen ook niet als winst voor de democratie: "VVD en PvdA zijn afgerekend op hun eigen keus om met elkaar te gaan regeren. De achterban herkent zich niet meer in het beleid. Het is geen oorlog en er hoeft geen nationaal kabinet te komen, we moeten niet naar een 'C7'".

Maar is het dan tijd voor nieuwe fusies?
"Dat moeten de partijen zelf weten. Kleine partijen zijn het probleem niet. Kijk maar naar CU en SGP. De grote partijen hadden het juist lastig", analyseert D66. Voor de SP is het 'volstrekt logisch' wat er gebeurt: "De kiezer wil een sterke oppositie, geen kliek". "Ja, jullie voeren geen oppositie", verwijt ook het CDA D66.

"Oppositie voeren kan op allerlei manieren", reageert Verhoeven. "En het is best lastig, na veertig jaar vanuit het midden besturen." De SP weet niet anders dan oppositie voeren: "Wij steunen wat goed is en wat slecht is houden we tegen". PvdA: "Ja, maar jullie zijn ook wel eens opportunistisch".

Hoeveel invloed had het slotdebat op de kiezers?
GroenLinks laat weten behoorlijk chagrijnig te zijn over het slotdebat. "Er waren maar zes partijen, vorig jaar waren het er acht. Nu konden we niet mee in het debat. Wil je dat in een democratie? Wij waren echt minder in beeld. Vroeger was er campagneleidersoverleg. Dat was nu niet zo. De VVD heeft niemand uitgenodigd.."

"Wij hebben ook geen contact gehad met de VVD over de campagne", werpt PvdA tegen. D66 gelooft er niets van: "Dat kan onmogelijk waar zijn". Het CDA is juist wel blij met de vorm van het laatste debat: "Dat gaf echt ruimte om te discussiëren."

"Inderdaad", beaamt D66. "We komen van debatten met vakantiekiekjes. Dit was echt een verbetering. En toen Wilders ging praten over kerncentrales dacht je: Wow!" Tegen GroenLinks: "Wij vielen in 2010 ook overal buiten met onze 3 zetels. We hebben hard moeten vechten, maar het kan veranderen".

Was er iets nieuw in de campagne?
Volgens D66 is er dit jaar stevig negatief campagne gevoerd met posters en spotjes van de PvdA en VVD tegen D66 en CDA. "Negatief?", reageert de PvdA laconiek. "Ach, die posters werden overgeplakt door een commercieel bedrijf. De keus die voorlag was voor veel mensen niet Vooruit, maar bezuinigen. Dat hebben wij de mensen duidelijk gemaakt." D66: "de PvdA deed het vorige keer ook met 'de rekening van Rutte'". De SP grijpt in: "Wij combineren een harde boodschap met een vriendelijk gezicht en gezonde alternatieven. Als Samsom liegt dan gaan we debunken. Maar posters maken om anderen af te zeiken.."

Links heeft verloren. Waarom?
Volgens de SP komt dat door de opkomst en is het verlies PvdA is ook naar de Partij voor de Dieren en 50+ gegaan. "Wij zeiden: reken af. De kiezers dachten, ja dat doe ik. Ik ga niet." GroenLinks is het daarmee eens: "Een grote groep niet-stemmers zat vorige keer ook bij de PvdA. Die partij heeft kennelijk niet voldoende wervend aanbod bij de Provinciale Statenverkiezingen."

Maar D66 heeft flink meer stemmen gehaald. "Is dat dan geen linkse partij?", vraagt GroenLinks zich af. "We zijn zeker niet rechts", zegt Verhoeven. "Je hebt niet meer alleen links en rechts. Wij zijn beiden. Maar we zijn gewoon 1 partij, hoor."

Of het kabinet de kerst nog haalt?
D66: "Er waren de afgelopen jaren elke acht maanden verkiezingen. Kerst? Het hangt nu echt af van Rutte en zijn regierol. Ze kunnen alleen zichzelf laten vallen". Volgens GroenLinks halen ze eerder het nieuwe jaar niet dan wel. "Maar het kan ook al over twee weken gebeuren."

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden