'Ze zeiden dat het allemaal gevaarlijke terroristen waren'

interview | Hij leidde de militairen die de gevangenis op Guantánamo Bay bouwden, maar topmilitair Michael Lehnert pleit nu voor sluiting. 'We schenden daar mensenrechten.'

De Nederlandse regering neemt een dezer dagen een besluit over het Amerikaanse verzoek om twee of meer gevangenen uit Guantánamo Bay op te nemen. De VS hebben gevraagd of Nederland wil helpen om de omstreden terroristengevangenis leeg te krijgen om hem te kunnen sluiten. De Amerikaanse oud-generaal Michael Lehnert hoopt dat Nederland ja zegt. Hij voert al jaren actie om Guantánamo dicht te krijgen - nota bene de gevangenis die hij als topmilitair hielp bouwen.

De gepensioneerde generaal-majoor van de mariniers had de leiding van Joint Task Force 160, de groep militairen die in 2002 naar de Amerikaanse marinebasis Guantánamo Bay op Cuba werd gestuurd om er een gevangenis te bouwen. Dat was al de tweede keer, vertelt hij vanuit Michigan.

"Guantánamo is door zo ongeveer elke Amerikaanse regering wel een keer gebruikt om een plek te vinden voor problematische mensen. In 1995 ben ik er ook heen gestuurd, toen omdat grote aantallen Cubanen en Haïtianen probeerden naar de VS te komen en op volle zee werden tegengehouden. Wij zorgden toen voor hun tijdelijke huisvesting op Guantánamo. En in 2001 was mijn eenheid dus opnieuw verantwoordelijk voor een soort immigranten."

Had u daar toen bedenkingen bij?

"In het begin niet. Ons werd verteld dat van al die gevangenen zorgvuldig de achtergrond was nagegaan. Dat het stuk voor stuk heel gevaarlijke terroristen waren. We moesten binnen 96 uur de eersten opvangen, en deden dat in cellen die bij die eerdere gelegenheid waren gebruikt voor Cubanen en Haïtianen die misdaden hadden gepleegd. Toen ik ze kon observeren, en ook het Internationale Comité van het Rode Kruis, het ICRC, erbij had betrokken, werd duidelijk dat die controles niet zo grondig waren geweest. Sommigen waren echte slechteriken, hoge Taliban of van Al-Qaida, maar anderen hadden een lage rang, of waren maar toevallig opgepakt op het strijdtoneel."

Het Internationale Rode Kruis adviseerde bij de inrichting van het kamp?

"We werkten nauw samen. Aanvankelijk werd ons verteld dat het niet mocht, maar we haalden ze er toch bij. Later kwam minister van defensie Donald Rumsfeld op bezoek en toen verwachtte ik wel een uitbrander, maar ik moet zeggen dat hij, na met de mensen van het Rode Kruis gepraat te hebben, besliste dat ze daar terecht waren. We hoefden ons van de regering niet aan de Geneefse Conventies te hóuden, maar moesten ons 'erdoor laten leiden'. Ik bestudeerde ze en besloot dat er alleen met mijn toestemming van mocht worden afgeweken. We hebben vier dingen niet gedaan: ze net zo huisvesten als onze eigen soldaten (het waren nu eenmaal verdachten van misdrijven); hun cellen verwarmen (want het is daar tropisch heet ); ze betalen in Zwitserse franken en ze muziekinstrumenten verstrekken."

Na honderd dagen vertrok u. Was dat omdat u een slecht gevoel had over Guantánamo?

"Ik vertrok vanwege een volgende missie: ik moest mariniers aanvoeren naar Irak. Mijn gevoel was wel dat Guantánamo een langdurig probleem voor de VS zou worden. Maar ik begreep waarom Guantánamo was begonnen: het leger had na 9/11 in Afghanistan veel mensen opgepakt die geen bevredigende uitleg konden geven van hun aanwezigheid daar. Er waren niet genoeg cellen, de winter kwam eraan. Ze moesten naar de VS of ergens anders. 'Naar de VS' was een beter plan geweest."

Wanneer besloot u om actief te gaan pleiten voor sluiting?

"Dat deed ik zelfs in actieve dienst al, als journalisten me ernaar vroegen. Maar nu ben ik met pensioen en heb ik meer vrijheid. Ik vind dat Guantánamo Bay extreem duur is, maar belangrijker nog, we schenden daar mensenrechten, en het is een symbool dat helpt bij het rekruteren van terroristen."

U vindt dat Nederland moet voldoen aan het Amerikaanse verzoek, waarom?

"Als ik aan Nederland denk, denk ik aan Den Haag, het Internationaal Gerechtshof: dat had overal kunnen staan, maar het staat bij jullie. Deze mensen zijn 'onschadelijk' bevonden na een strenge prodedure. Ze hebben tien jaar vastgezeten. Gebaseerd op de wet en de menselijkheid, zou ik jullie regering aanmoedigen hen op te nemen."

De VS sturen alleen gevangenen naar het buitenland waar geen bijzonderheden mee zijn, die niet zijn gemarteld, tegen wie geen bewijs is. Wat gebeurt er met de anderen? Moeten die, als Guantánamo Bay ooit dicht gaat, voor altijd vastzitten in de VS?

"Dat moeten onze politici beslissen. Maar als we over veertig jaar met hoogbejaarde terreurverdachten zitten, hoe zullen we dan over onszelf oordelen? Volgens mij moet je ze voor de rechter brengen, of terugbrengen naar de plaats waar je ze hebt opgepakt. Als ze dan weer de wapens opnemen, maken we ze dood."

Wie is Michael Lehnert?

Michael Lehnert (63) diende van 1973 tot 2010 in het Amerikaanse Korps Mariniers. Hij was onder andere actief in Japan, de Filippijnen, en in Panama, tijdens de Amerikaanse inval daar in 1989, waarbij dictator Manuel Noriega werd afgezet. In 1999 was hij stafchef van de taakgroep die de overdracht van het Panamakanaal aan Panama begeleidde. Over zijn pogingen de behandeling van de gevangenen in Guantánamo Bay zo humaan mogelijk te houden, verscheen in 2009 het boek 'The Least Worst Place' van journaliste Karen Greenberg.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden