'Ze trouwden allemaal om metaal'

Zelfs op de tractor houdt Jan Hogendoorn pen en papier bij de hand. Want als er ineens een gedachte opborrelt voor zijn historisch onderzoek, dan wil hij die meteen vastleggen. ,,Je moet het soms hebben van zulke ingevingen'', heeft boer Hogendoorn in het Betuwse dorp Maurik ervaren.

Eén van die invallen was de gedachte dat prins Willem-Alexander en Máxima weleens een gemeenschappelijke voorouder zouden kunnen hebben. ,,Dat is niet zo'n gekke gedachte'', zegt Hogendoorn. ,,Als je twintig generaties teruggaat, dan heb je al ruim één miljoen voorouders. En als je bedenkt dat Europa rond het jaar 1200 nog geen één miljoen inwoners telde, dan is zo ongeveer iedereen verre familie van elkaar. Dus dat Willem-Alexander op de een of andere manier verwant is aan Máxima is niet zo bijzonder. Bewijs het maar eens, dat is lastig. En dat is me gelukt.''

Zijn zeventig koeien en een flink stel kalveren laten hem weinig tijd voor zijn passie: de geschiedenis van zijn streek in de buurt van Tiel en de historie van het huis van Oranje. ,,Op een boerderij ben je altijd bezig, vanaf halfzes 'sochtends. Af en toe heb ik een halfuurtje tussendoor dat ik achter de computer kan zitten of een boek kan oppakken. Met vakantie gaan, kunnen we niet. Op zondagmiddag maken we een fietstochtje, dat is het. Maar als ik op de trekker zit om te hooien, dan heb ik mijn hoofd vrij. Want zo ingewikkeld is dat werk niet.''

Toch is Hogendoorn geen gemankeerde historicus. ,,Ik heb altijd boer willen worden. Maar toen ik van school kwam, was ik te jong om een bedrijf te beginnen. Dus werd ik eerst leraar geschiedenis. Maar voor de klas staan vond ik een ramp. Nu doe ik de geschiedenis erbij, omdat ik het zo boeiend vind, niet omdat het moet.''

Zijn liefde voor geschiedenis begon met onenigheid in zijn eigen familie. ,,Mijn grootmoeder had drie zusters die mekaar wel konden schieten. Ze kwamen allemaal afzonderlijk op bezoek, dus hoorde ik op één dag drie keer dezelfde familiegebeurtenis uit een andere mond. Dat maakte me nieuwsgierig naar familieverhoudingen. Ik was toen tien, dus ik zit nu 35 jaar te wroeten in de geschiedenis en stambomen.''

Dat hij ook in de geschiedenis van de Oranje-Nassaus is gedoken, mag geen verbazing wekken in de streek. Het stadje Buren, dat vlakbij ligt, heeft een gedegen koninklijke connectie. De koningin is nog altijd gravin van Buren.

Die titel zit in de familie sinds 1551, toen de eerste Nederlandse Oranje, Willem de Zwijger, trouwde met Anna van Egmond. Koninklijke personen gebruiken de naam Van Buren wel eens als schuilnaam. Ze komen ook graag op bezoek in het stadje. In de 20ste eeuw zijn er veertig koninklijke bezoeken geweest, heeft Hogendoorn geteld.

Het stadje kent ook een actieve historische vereniging, Pasqualini geheten. Het verenigingsblad had de primeur van Hogendoorns ontdekking dat de stambomen van het pas getrouwde prinsenpaar elkaar ontmoeten in de persoon van Pieter Halbach (1634-1686). Zijn ene zoon, Caspar, blijkt een rechtstreekse voorvader te zijn van prins Bernhard, de grootvader van Willem-Alexander. Bernhards familie in het obscure vorstelijke staatje Lippe was wat minder kieskeurig met huwelijkskandidaten dan andere vorstenhuizen. Zo kon de stamboom van de Halbachs verstrengeld raken met die van Bernhard. De andere zoon van Pieter Halbach, Peter, had een nakomeling, Franz, die naar Argentinië ging als gezant van het koninkrijk Pruisen. Naast zijn diplomatieke werk, handelde hij in ijzerwaren.

IJzer is het sleutelwoord in deze familiegeschiedenis. ,,Huwelijken in de familie Halbach waren vooral commerciële verbintenissen'', heeft Hogendoorn ontdekt. ,,Ze trouwden allemaal om metaal. Zo koppelden ze kopermijnen, ijzermijnen en hoogovens aan elkaar. Zo deden ze dat in Duitsland, en in Argentinië was het niet anders.''

Hogendoorns ontdekkingstocht begon toen hij via een antiquariaat het verslag van een lezing kreeg over Argentijnse verwanten van prins Bernhard. ,,Mensen hier uit de buurt weten dat ik dat soort dingen interessant vind en dus houden ze het voor me apart. Toen ik bij de verloving van Willem-Alexander las dat Máxima is vernoemd naar haar overgrootmoeder Máxima Bonorino, herinnerde ik me dat ik die naam Bonorino ook was tegengekomen in dat verhaal over Bernhards verwanten. Toen begon de speurtocht.''

Het was af en toe erg verwarrend. In Argentinë heerst de Spaanse gewoonte om de naam van de moeder achter de eigen familienaam te zetten en dat leverde soms combinaties op die Hogendoorn voor een raadsel stelden. Soms waren de gegevens tegenstrijdig. Zoals bij het huwelijk van een vrouwelijke Halbach met een Bonorino. Hogendoorn heeft de voornamen daarom maar weggelaten.

Dit onderzoek was een tussendoortje. Hogendoorn werkt nu weer verder aan de geschiedenis van de Engelse Nassaus. Deze tak van de familie kwam met stadhouder Willem III, tevens koning van Engeland, aan de overkant van de Noordzee terecht. Over drie of vier jaar moet die studie een boekje opleveren, het vijfde dat de boer op zijn naam heeft staan.

Hogendoorn is nooit in Engeland geweest. ,,Ik kan niet weg van de boerderij. Maar via internet en de ouderwetse brief kan ik heel wat informatie bij elkaar krijgen.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden