'Ze schreef alleen leuke boeken, helemaal niet serieus. Ik kon er altijd erg om lachen'

De koningin van de naoorlogse Nederlandse literatuur schreef niet alleen voor kleine mensen en niet alleen voor grote mensen. De afgelopen weekend op 84-jarige leeftijd overleden Annie M.G. Schmidt richtte zich zonder onderscheid tot groot en klein, blank en zwart. 'Niet zeuren', zou haar motto kunnen luiden of 'Doe maar gewoon'. Als er maar ruimte bleef voor haar verbeelding, die met venijnige warmte alle grenzen van bekrompenheid overschreed. Fuchsia's of geen fuchsia's. Wie Annie M.G. Schmidt leest of hoort voorlezen, maakt kennis met het hart van de Nederlandse identiteit. Die kennismaking zal nog vele jaren haar waarde behouden, in tijdgebonden tijdloosheid. Aanstaande woensdag om 14 uur wordt zij op de algemene begraafplaats Zorgvlied in Amsterdam begraven. Op deze pagina het afscheid van Trouw. Met bijdragen van Jolan Douwes, Arlette Dwarkasing, Arend Evenhuis, Frank Kools, Dicky Nieuwenhuis, Rob Schouten en Hester van Yperen. Foto: Foto-studio Lemaire en Wennink Tekeningen: Fiep Westendorp (uit Floddertje, Querido)

Rick de Leeuw (zanger van Tröckener Kecks): “Met Jan Rot heb ik in 1991 meegewerkt aan het televisieprogramma 'Een nieuwe jas' dat de AVRO maakte ter gelegenheid van Annie M.G. Schmidts 80ste verjaardag. Wij hebben van het liedje 'Op een mooie Pinksterdag' een clip gemaakt. De kritiek van de schrijfster (“Vreselijk! Vinden jonge mensen dat mooi? Plat en grof is het.” red.) vond ik geweldig. In plaats van na zo'n lang leven murw gebeukt te zijn door uitgevers, radio en televisie, had zij nog haar eigen heldere mening.

Onze bedoelingen waren goed, maar onze vertolking paste gewoon niet tussen die van mensen als Jenny Arean en Marco Bakker. Het programma had beter 'De oude jas' kunnen heten, want de andere versies waren niet vernieuwend maar wederom van het bedroevende 'kleinkunst-niveau', net als de oude versie van 'Op een mooie Pinksterdag'. De prachtige teksten van Annie M.G. Schmidt hadden beter verdiend.

Ook ik lees mijn zoontje van twee graag voor uit haar boeken. Ik had hem graag mee willen nemen naar het Annie M.G. Schmidt-kinderboekenmuseum, dat onder meer met geld van de verkoop van de cd 'Een nieuwe jas' zou worden opgericht. Maar dat is er niet gekomen, dus ga ik wekelijks langs bij de giraffen in Artis en denk ik aan het plezier dat sprankelt uit twee 'Dikkertje Dap'-regels: 'Denk je dat de grond van Artis/ als ik neerkom heel erg hard is?'

Reinold Kuipers, uitgever ArbeidersPers en later Querido: “Annie was zaterdag uiterst monter aan de telefoon. We spraken af dat we elkaar de volgende dag weer zouden bellen over de cryptogram uit NRC Handelsblad. Dat deden we elke zondag. De vriendin die haar gevonden heeft, zag haar bril boven op het cryptogram liggen. Die had ze nog klaar gelegd.

Nee, haar ontdekker wil ik niet genoemd worden. Hoe kun je zo iemand ontdekken. Die is er gewoon op een gegeven moment. Ik ben hooguit de eerste die opviel dat ze talent had. In 1938 las ik twee gedichten van haar in 'Opwaartse Wegen' en daar zat ook dit vers bij: “Ik ben een God in het diepst van mijn gedachten/maar op de bibliotheek een volontair.” Het maakte meteen diepe indruk op me. Ik was altijd al gek op light verse, maar dat was er nog niet in Nederland.

Na de oorlog las ik in het blad 'Ruim Baan' opnieuw gedichten van haar. Ik vroeg toen aan Simon Carmiggelt of hij haar kende. En die zei: “Ja hoor, die is chef documentatie bij ons op Het Parool. Ik heb met haar afgesproken in het journalistencafé Scheltema in Amsterdam. Ze was wat verlegen, een beetje afstandelijk en met die ironische habitus waar ze zo bekend om is geworden. Ze zei: “Ik heb niet meer gedichten en dat is te weinig voor een boekje.”

Ben Sombogaart, filmregisseur: “Ik heb haar goed leren kennen door de driedelige documentaire-serie die ik over haar maakte. Het was een hele stevige dame hè, met een zo vreselijk heldere, uitgesproken mening waar je alleen maar met verbazing naar kon luisteren. Toen de documentaire klaar was, hebben we hem samen bekeken. We vertoonden hem op een grote monitor, en daar is ze vlak voor gaan zitten. Ze was heel tevreden. Af en toe zei ze: 'Ben ik dat?'

Later zijn producent en scenario-schrijver Burny Bos en ik bij haar op bezoek geweest om met haar over het scenario van 'Abeltje' te praten. We dachten dat we een uurtje nodig hadden. We kwamen om half elf 's ochtends, we hadden gebak meegenomen, en waren pas tegen drie uur klaar. Ononderbroken. Burny las het hele scenario voor en vertelde van de nieuwe karakters en een andere wending. Soms moest ze daverend lachen en vroeg aan Burny of zij of hij die passage geschreven had. Het was ook al meer dan veertig jaar geleden dat ze 'Abeltje' schreef. De samenwerking verliep heel prettig. Nadat ze mijn film 'Het zakmes' zag, zei ze: jij moet 'Abeltje' verfilmen. Tegen Burny zei ze: 'Blijf alsjeblieft zo dicht mogelijk bij het boek, vermoderniseer het niet, maak er geen science fiction van, bewaar de karakters'. Ik ben heel blij dat we het hele verhaal uitgebreid met haar hebben doorgenomen. 'Ga er maar lekker mee aan de slag', zei ze, 'ik ben ook niet heilig'.

We zijn nu met de voltooiing van het scenario bezig, volgend jaar moeten we de financiering rondkrijgen. Hopelijk kunnen we eind '96, begin '97 gaan draaien - hoe gauwer hoe beter.

Roel van Duijn (De Groenen): “Annie M.G. Schmidt was bij de statenverkiezingen van 1991 'lijstduwster' van onze partij. Zij had deze taak van Renate Rubinstein, met wie zij bevriend was, overgenomen. Ze vond het ontzettend leuk en natuurlijk helemaal dat ze toen een kwart van alle groene stemmen binnenhaalde. Dat genoegen was wederzijds.

Behalve voor de literatuur is het overlijden van Annie M.G. Schmidt ook een groot verlies voor de politiek. We hebben vaak diepzinnig met haar gepraat en haar inzichten en ervaringen waren inspirerend. Ze kon verrassend reëel praten over de wereldpolitiek. Als voorvechtster van de democratie steunde zij Israël en dus ook, weliswaar met veel pijn, de Golfoorlog.

Ook in haar boeken bracht ze heel bewust politieke standpunten naar voren. Vooral haar ideeën over het milieu in 'Pluk van de Petteflet' sluiten goed aan bij het programma van De Groenen. Het jongetje Pluk voert onder meer, samen met de dieren, een strijd om de bedreigde Torteltuin uit handen van een Parkmeester te redden.''

Marilva Mettendaf (11), leerlinge uit groep 7 van de Annie M.G. Schmidt-school in Amsterdam: “Ik vond 't erg zielig toen ik hoorde dat Annie M.G. Schmidt niet meer leeft, vooral omdat het net na haar verjaardag gebeurd is. In de klas hebben we vandaag een heleboel over haar gepraat. We vonden haar allemaal erg aardig. Twee jaar geleden heb ik haar zelf gezien, toen onze school haar naam kreeg. Ik weet niet meer precies wat ze tegen me zei, het is ook al zo lang geleden.

Ik heb een heleboel boeken van haar gelezen. 'Floddertje' vind ik het leukst. Ze schreef ook alleen maar léuke boeken, lekker helemaal niet serieus. Ik kon er altijd erg om lachen.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden