Ze leefde met eenvoudige wijsheden

Anny van Wijk-van Rossum 1922-2016

FRANS DIJKSTRA

Met heel weinig geld wist ze haar gezin goed te kleden en te voeden. En de kinderen leerden allemaal door, dat was haar trots.

Toen ze vorig jaar zestig jaar getrouwd was met Wim, had ze er nog lang geen genoeg van. Om het leven te vieren ging ze weer de dansvloer op. Wim was nooit zo'n danser geweest, maar hij kon haar niet weerstaan, dat had hij nooit gekund. Ook al zat hij in een rolstoel met een kapotte knie, toch waagden ze weer een walsje.

Als er accordeonmuziek klonk, dan was ze meteen in feestelijke stemming. Dat had ze als meisje al gehad. Als haar moeder de trekharmonica ter hand nam, dan was het feest. Andere katholieke families in het protestantse gehucht Polsbroekerdam bij Lopik deden graag mee. Vooral op vastenavond, dan hadden ze zelfgemaakte limonade en wafels met kaneel en suiker die op de kachel waren gebakken.

De rest van het jaar was het hard werken op de kleine boerderij met melkkoeien, varkens en kippen. Anny van Rossum was het jongste meisje in een gezin met dertien kinderen. Die moesten allemaal meehelpen in het bedrijf en de huishouding. Al op haar tiende kon Anny kaas maken. Dat was de belangrijkste inkomstenbron. Eens per twee weken gingen ze met 22 kazen naar Gouda, waar ze één gulden voor een kaas van twintig pond beurden.

Op haar twaalfde ging Anny werken in een dienstje bij een tante in Hekendorp. Het was hard werken, maar ze stond haar mannetje. Als het gestormd had en het rieten dak was uitgewaaid, dan klom zij het dak op om de boel te herstellen. Daar was ze behendiger in dan de mannen in huis.

Als het vee in de lente in de wei ging, werd de deel schoongemaakt om als extra woonruimte te dienen. Daar vierden ze dan familiedag. Een van de gasten was Wim van Wijk uit Jutphaas, een aangetrouwde achterneef, die zijn moeder met paard en wagen kwam brengen. Zelf zat de jongen liever in de keuken bij Anny die zo goed karamelpudding kon koken. Hij was er verzot op, vooral op het restje op de bodem van de pan.

Ze raakten bevriend en na verloop van tijd trokken ze zich steeds vaker terug in de hooiberg. Daar had hij graag twee keer anderhalf uur fietsen voor over.

Ze waren niet de jongsten meer, allebei rond de dertig, en wilden graag trouwen. Maar ze wilden een eigen boerderij en niet inwonen bij zijn moeder, die al jong weduwe was geworden toen haar man werd aangereden door de enige auto die Jutphaas destijds rijk was.

Hun kans kwam toen ze in 1955 het achterhuis konden pachten van Anny's oudste zus, Bets en haar man. Dat stel was op de centen en het jonge paar had moeite het vereiste geld op te brengen. De schuur moest worden verbouwd om de koeien drinkbakken te geven en daar had Anny slapeloze nachten van.

undefined

Achterhuis

In het krappe achterhuis kreeg Anny vijf kinderen: Ad, Ans, Fred, Wim en Petra. Er trokken ook nog eens twee ongetrouwde zussen van Anny in, die in bed bij de meisjes sliepen.

Elk jaar kwam de slager om varkens te slachten en uit te benen. Anny verwerkte het vlees in weckpotten en maakte worsten. In de schoorsteen hingen gepekelde hammen te drogen. De moestuin leverde groenten en fruit. Ze waren praktisch zelfvoorzienend, maar de opbrengst van de melk was amper genoeg om het voer voor de beesten te betalen.

Anny zag op den duur geen toekomst voor zo'n bestaan. Ze overtuigde Wim dat hij een baan moest zoeken. Op z'n 40ste vond hij werk bij de Utrechtse veiling, naast zijn zorg voor de koeien; de melkbussen moesten voor zeven uur 's ochtends aan de weg staan. Zo hadden ze iets meer bestaanszekerheid, al moesten ze nog steeds elk dubbeltje omdraaien.

Er kwam een ruw einde aan hun boerenleven toen zus Bets de grond in 1968 verkocht aan de veiling, die daar een nieuw gebouw wilde neerzetten. Het terrein om het huis werd al opgespoten toen ze er nog woonden. De slopers stonden ongeduldig te wachten terwijl ze nog met de verhuisdozen stonden.

De veilingbouw ging uiteindelijk niet door. In plaats daarvan kwam er de kantoorflat van Rijkswaterstaat langs een knooppunt van autowegen bij Utrecht. Als ze daar later over de weg reden, was het moeilijk voor te stellen dat ze onder al dat beton de grond van hun bestaan hadden gehad.

Met een lening van Bets konden ze de eerste betalingen doen voor een ruimer huis in Schalkwijk, bij Houten. Daar hadden ze geen vee meer, alleen een grote moestuin waar Anny bijna altijd te vinden was. Ze oogstte aardappels, kool, bonen, sla, aardbeien en walnoten. De voortuin was voor bloemen. Tot op hoge leeftijd hield ze dat vol, kromgebogen en altijd vol verwachting over wat er opkwam.

Wim had een betere baan gevonden als tuinman bij een kasteeltje van het wetenschappelijk instituut FOM. Daar zou hij twintig jaar blijven tot zijn pensioen.

Door de lasten van het huis, bleven de financiën krap met opgroeiende kinderen. Anny hield het huishoudboekje scherp in de gaten.

De twee oudste kinderen gingen op advies van hun oude onderwijzer naar een goede katholieke school in Utrecht, achttien kilometer fietsen. Wim had ze liever op een school in Schalkwijk gehad, maar Anny gaf de doorslag met haar wil dat de kinderen de best mogelijke opleiding zouden krijgen.

Ze verwachtte veel van de kinderen, zonder dat ze dat met zoveel woorden uitsprak. Ze morden niet over zelfgemaakte kleren die minder modieus waren dan die van hun klasgenoten, en over sokken die eindeloos werden gestopt. Anny hield haar kinderen eenvoudige wijsheden voor, zoals 'wie het kleine niet eert, is het grote niet weerd'.

De kinderen waren net als zij altijd bezig. In de herfstvakantie zaten ze met z'n allen appels te schillen, zodat ze het hele jaar ingemaakte appelmoes hadden.

Zij stond ook klaar voor de kinderen. Als ze 's avonds uit waren geweest in Utrecht en laat naar huis waren gefietst, dan was Anny nog wakker om eieren te bakken.

undefined

Rolling Tones

De kinderen vormden een bandje onder de naam Rolling Tones, met natuurlijk een accordeon. Anny was hun grootste fan.

Terwijl de kinderen steeds minder met de kerk hadden, bleven Wim en Anny naar de mis gaan. Aan paus en pastoor hadden ze weinig boodschap, het geloof zelf vonden ze mooi genoeg.

De familie dijde uit met kleinkinderen, en het hele stel bleef hecht verbonden met Anny als spil. Haar grootste beproeving kwam toen haar jongste dochter elf jaar geleden borstkanker kreeg. Na twee jaar ziekte, stierf ze. Anny kwam daar moeilijk overheen. Zeker een jaar lang ging ze elke dag naar het graf. Ernaast kozen de kinderen een graf voor haar en Wim.

Haar eigen gezondheid had haar nogal eens in de steek gelaten. In haar jonge jaren had ze veel maagbloedingen gehad, maar met nieuwe medicijnen kwam dat goed. Haar laatste bevalling was moeilijk verlopen en het was kantje-boord geweest voor haar. Maar het kwam goed. Met haar ogen had ze minder geluk, aan één kant was ze bijna blind. Ze kon alleen de koppen in de krant lezen, en dat vond ze genoeg.

Met de jaren bleef haar levenslust en haar verstand overeind. Ze wilde honderd jaar worden, zei ze weleens. Ze was als een kind zo blij dat ze ouder werd dan wie dan ook van haar broers en zussen.

Toen Anny besefte dat ze te broos geworden was om de honderd te halen, legde ze zich daarbij neer. Haar kinderen hadden doorgeleerd en goede banen gekregen. Daar was ze trots op. Toen haar oudste dochter vroeg hoe ze herinnerd wilde worden, zei ze: "Dat we altijd goede mensen zijn geweest. Ik voelde dat het goed was wat ik deed."

Joanna Antonia van Wijk-van Rossum werd geboren op 27 juni 1922 in Polsbroekerdam, Utrecht. Ze stierf op 18 maart 2016 in Schalkwijk, Utrecht.

Ze was als een kind zo blij dat ze ouder werd dan wie dan ook van haar broers en zussen

In Naschrift beschrijft Trouw het leven van onlangs overleden bekende of heel gewone mensen. Een tip voor Naschrift? Mail naar naschrift@trouw.nl Of per post naar Trouw/Naschrift, postbus 859, 1000 AW Amsterdam

Wim en Anny van Wijk.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden