'Ze hebben niks op hun kerfstok'

Documentairemaker Frans Bromet filmde een serie op de Amsterdamse Wallen. 'Uiteindelijk kies je partij', merkte hij - voor de ondernemers, en tegen het stadsbestuur met de bezem.

'Laat 'm niet tegen je opspringen", waarschuwt mevrouw Bromet over de enthousiast begroetende hond, alsof dat niet makkelijker gezegd is dan gedaan. Er is een ongeluk gebeurd in Ilpendam en Bobby zit nu onder de olie. Het goedje is al op het tapijt beland in de grote kamer waar documentaires worden vertoond. "Hebben we nog schade ook", zegt haar man en filmmaker Frans Bromet, met de nasale stem die bekend is van tv.

Het zou zomaar het eerste draadje kunnen zijn van een verhaal dat hij ontleedt in een programma over gewone mensen en hun oorlogjes. Denk aan 'Buren', dat hij in de jaren negentig maakte voor de VPRO. Moet de automobilist door wiens oliespoor de hond het tapijt van de buren heeft bevuild daarvoor niet betalen?

Ondertussen klinkt zijn stem uit meerdere kamers tegelijk. Een vast team, waartoe ook dochter Silvia behoort, monteert de nieuwe documentaires van de firma Bromet en Dochters. Er is een programma in de maak over jonge ondernemers uit Ilpendam die internetmiljonairs willen worden. Ook houdt Bromet zich bezig met weggepeste homoseksuelen. Hij is 67 en werkt nog fulltime. Stoppen is moeilijk. Zonder hem zal er minder werk binnenkomen, met ontslagen als gevolg. En daarvoor voelt het team te veel als familie.

Vanavond is bij de NCRV de eerste aflevering te zien van 'De bezem door de Wallen'. Daarvoor heeft hij enkele jaren het project 1012 gevolgd van de gemeente Amsterdam, vernoemd naar het postcodegebied waartoe de Wallen en het Singelgebied behoren. PvdA-wethouder Asscher pakt er de criminaliteit aan en sluit daarom flink wat ramen en coffeeshops. De betrokken ondernemers moeten 'een offer brengen', zegt voorzitter Els Iping van stadsdeel Amsterdam-Centrum tegen Bromet.

In de kern herinnert het drieluik aan zijn serie 'Het algemeen belang' (2001), waarin bestuurders iets wilden bereiken en individuele burgers vaak hun verlies moesten slikken. Mensen met tegenstrijdige belangen, het is een specialisme van Bromet. "Bij een conflict zit altijd ontwikkeling in de lucht", is zijn ervaring.

'Criminogeen' heet de eerste aflevering. Een begrip dat de gemeente gretig gebruikt bij het onderbouwen van de plannen, en dat coffeeshophoudster Tonny van Es met verbazing uitspreekt. Na 25 jaar hard werken in haar zaak Old Church is ze opeens cri-mi-no-geen - misdaadstimulerend. Belhuizen, goedkope horeca, coffeeshops en prostitutie trekken criminaliteit aan. Bromet: "Een volle portemonnee trekt zakkenrollers aan. En als je niet genoeg sloten op je huis hebt, ben je ook criminogeen. Dan kan er wel eens een inbreker binnenkomen." Gek, vindt hij, om beleid te baseren op zo'n rekbaar, verdachtmakend begrip.

Zelfs de schaal op tafel: criminogeen. Als Bromet even naar de voordeur is, werkt Bobby twee koeken naar binnen.

Bromet dringt zijn mening niet op in het programma. Hij kijkt rond en stelt vragen, op zijn herkenbare manier van doen. Gebruikmakend van drie vaste instrumenten: de schoudercamera, zijn vermogen om een gesprek ter plekke te analyseren, en zijn intuïtie. Wandelend door het gebied legt Asscher hem uit wat de bedoeling is. De wethouder heeft een talent voor beeldvorming, is Bromet opgevallen. "Ook als hij vervelende dingen moet doen, blijf je hem sympathiek vinden."

Toch voel je dat Bromets sympathie meer ligt bij de ondernemers die de dupe worden van de gemeentelijke schoonmaakdrift. Er wordt over jullie heengewalst, zegt hij tegen Willy van der Sloot, raambordeelverhuurster aan de Singel. Zij zet een romantisch, ambachtelijk beeld neer van het vak, dat ze goed kent. Ze wil een moedertje zijn voor de vrouwen aan wie ze verhuurt. Als ze Bromet de kamers laat zien - 'heren zijn altijd welkom' - zegt ze dat het 'lief' moet zijn om hier te werken.

Slim Gharbi verhuurt kamers op de Wallen aan vrouwen uit allerlei landen. Vijfsterrenkamers, vindt hijzelf. Bromet filmt hoe iemand een kamer komt huren. Gharbi vraagt haar artiestennaam. De prostituee kijkt daar van op, maar hij zegt dat ze dat toch is. Op zijn computerscherm volgt hij tal van beveiligingscamera's.

Tweemaal stelt Bromet hem een lastige vraag. Net als Gharbi iets meer lijkt te gaan zeggen over zijn beruchte huisbazen, gaat de telefoon. 'Met Slim'. En net als hij wil vertellen welke groep meisjes het meest kwetsbaar is, moet hij even opnemen.

"Daarna gebeurde er weer zoveel, dat ik vergat om die vragen opnieuw te stellen." Antwoord krijgt de kijker dus niet, maar wat onbedoeld wel uit de scène spreekt, is dat Slim er steeds tussendoor glipt.

Bromet filmt toeristen in de zomer en matrozen die de historie van de havenstad benadrukken. De opgewekte accordeonmuziek die de beelden begeleidt, klonk ook in het café waar Ciske de Rat zijn moeder hielp in de bediening. Bij die speelfilm verzorgde Bromet het camerawerk.

Hij groeide op in Amsterdam-West, en herinnert zich dat hij als klein jongetje meeging naar Chinees restaurant Tante Mia op de Oudezijds Achterburgwal. Toen hij op de Filmacademie zat, aan de Oude Hoogstraat, woonden vrienden op de Wallen. De prostitutie was er altijd geweest, en hoorde er gewoon bij.

Zo gewoontjes als Willy van der Sloot het vak verdedigt, hoor je niet vaak. 'Als je bij de Hema werkt, heb je ook wel eens een mindere dag.'

Bromet: "Dat vind ik een goede opvatting. In principe zie ik prostitutie als sociaal werk." Hij vindt het jammer dat prostituees nog zo ongeemancipeerd zijn. "Ze zouden veel trotser mogen zijn op wat ze doen, er is niks schandelijks aan. Ze hebben met intimiteiten te maken, maar dat hebben artsen en psychiaters ook."

Willy maakt de vergelijking met de groentenzaak in haar straat. "Die moet toch ook niet dicht omdat de gemeente liever een bakker heeft?" Bromet is het daarmee eens.

Is een bordeel niet toch een heel ander bedrijf dan een groentenzaak?
"Waarom? Er is sprake van een ondernemer die producten aanbiedt en investeert. Die moet aan regels voldoen, ingeschreven staan bij de Kamer van Koophandel, zaken regelen met de Belastingdienst. Als je een onderneming sluit omdat iemand criminele activiteiten pleegt, dan heb ik daar alle begrip voor. Maar Tonny en Willy hebben niks op hun kerfstok."

'De bezem door de Wallen' zet niet alleen een rooskleurig beeld neer van postcodegebied 1012. Stadsdeelvoorzitter Els Iping zegt tegen Bromet dat de legalisering de branche ruiger en harder heeft gemaakt. Wat haar erg heeft geschokt is dat de bende van de beruchte Turk Saban B. 120 vrouwen tot prostitutie heeft gedwongen en mishandeld, terwijl Iping verderop met haar kinderen een ijsje zat te eten. In de aflevering 'Schone ramen' onderzoekt Bromet in hoeverre prostitutie gedwongen is en of de maatregelen vrouwenhandel verminderen.

Asscher zei in deze krant dat een groot deel van de prostituees op de Wallen slachtoffer is van mensenhandel, intimidatie, mishandeling en verkrachting. Sommige politiecontroleurs schatten dat 50 tot 90 procent van de prostituees gedwongen aan het werk is, ook in legale raambordelen met een vergunning.

Het is maar net welk onderzoek je pakt, zegt Bromet, want overal las hij weer andere cijfers. "Van vijf procent, tot de cijfers die Asscher hanteert. Niemand weet het, of kán het weten, want hoe meet je misbruik? Asscher moet met de cijfers zijn beleid onderbouwen. Hoe meer vrouwenhandel er plaatsvindt, hoe noodzakelijker het is om in te grijpen. Hij kiest voor het hoge cijfer om zijn beleid te vergoelijken."

In 'Het algemeen belang' had u begrip voor de dilemma's van de bestuurders.
"Dat heb ik nog steeds. Maar dan moet je zaken wel netjes afwikkelen met ondernemers en ze er niet zomaar uitschoppen. Bovendien hoort de PvdA op te komen voor de zwakkeren, maar doet Asscher niks voor de vrouwen. De vastgoedeigenaren worden met enorme bedragen uitgekocht, van ons belastinggeld. Voor de vrouwen is er geen enkele regeling, 'want dat zijn toch maar prostituees'. Daarnaast verbaas ik me erover dat politici nu nog aan planeconomie doen, zoals in het oude Rusland."

Wat kunnen bestuurders anders dan te geloven in de maakbare samenleving?
"Ze kunnen van alles. Een fietspad aanleggen, zoals mijn dochter die hier in de gemeenteraad zit. De prostitutie strenger reguleren, of het achterdeurbeleid van de coffeeshops aanpakken." Als de leveranties aan de coffeeshops beter geregeld waren, zegt Asscher in de eerste aflevering, had Tonny van Es haar zaak namelijk niet hoeven sluiten.

De ondernemers uit het drieluik zijn goede kennissen geworden, zegt Bromet. Alle betrokkenen zijn het programma in Ilpendam komen bekijken. "Je hebt eindelijk laten zien hoe het echt zit, zeggen de ondernemers. Het onrecht."

Is dat ook zo in uw hoofd gaan zitten?
"Ja, het is onrecht. Uiteindelijk kies je toch partij. Dat is niet vooropgezet, maar zo ontwikkelt zich dat."

'De bezem door de Wallen', vanaf vanavond om 22.55 uur drie weken bij NCRV Dokument op Nederland 2.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden