'Ze hebben gewacht tot alles verjaard is'

De dag voor de presentatie van het rapport van de commissie-Meijer wellen in de Bijlmer lang onderdrukte gevoelens weer op. ,,De overheid is tijdens de verhoren van de enquêtecommissie zelf ook nog eens gecrasht'', zegt één van de mensen die jarenlang gestreden hebben voor duidelijkheid over de ramp. Een medestrijdster: ,,Zes jaar na het neerstorten van de El Al-Boeing weten we nog niet wat erin zat. De commissie zal het niet kunnen helpen, maar het is een schande.''

Louis Cornelisse

John Banel stond op de fatale avond te bellen met zijn broer. De toenmalige marechaussee zag een 'groot gedaante' op zich afkomen. Daarna hoorde hij drie harde explosies. Banel rende naar het gat in de flats tegenover de zijne en probeerde uit de vuurzee mensen te redden.

,,Daarover heb ik veel verteld. De verbrande Arubaanse vrouw, de brokstukken. Maar ook over de rare vlammen - blauw en groen - die ik gezien heb. Er zat vuil spul in dat toestel, dat weet ik zeker.''

Vlak na de ramp dacht Banel nog dat alles tot op de bodem uitgezocht zou (kunnen) worden. Het lange uitblijven van een parlementair onderzoek heeft hem diep teleurgesteld. De verhoren stemden hem niet beter. ,,We zijn beduveld door iedereen. Als het helemaal niet anders meer kon, kwamen ze met de vrachtbrieven aangedanst. Ze hebben gewacht tot alles verjaard is. Het zou gerechtigheid zijn als de commissie zou zeggen: politici, luchtvaart, El Al, ambtenaren, allemaal wegens nalatigheid voor de rechter.''

Wraakzuchtig wil Banel niet zijn. Deze dagen denkt hij weer aan die gruwelijke gebeurtenissen van toen. Tijdens de verhoren ergerde hij zich wild. Maar de impresario van artiesten heeft de draad van zijn leven weer goed op kunnen pakken. ,,Alleen als ik weer uitslag op mijn huid krijg, schrik ik. Dan denk ik dat het van de crash is.''

Louis Bertholet heeft tot vlak voordat het rapport gedrukt werd, nog verzoeken van voorzitter Meijer gehonoreerd. ,,Tot het laatst hadden ze informatie nodig'', zegt hij. Bertholet kwam met de foto's waarop te zien is dat de motoren van de rampboeing scheef hingen. Veel vertrouwen dat het rapport veel helderheid zal verschaffen, heeft hij niet. ,,Je vraagt je af waarom de commissie niet doorvroeg als iemand op het punt stond iets opzienbarends te verklaren.'' Over zijn eigen optreden voor de commissie is hij ook ontevreden: ,,Ruim zes jaar samenvatten in een uurtje en dan zitten er ook nog verkeerde vragen tussen.'' Over de verhoren van politici en ambtenaren oordeelt Bertholet zonder omhaal: ,,De overheid is tijdens de verhoren van de enquêtecommissie zelf ook nog eens gecrasht.''

Volgens Henk van de Belt hing het achterhalen van informatie van begin tot einde af van toevalligheden. ,,Als een bewoner niet iets met militairy goods erop had gevonden, was er dan een onderzoek geweest?'' Politici en ambtenaren hebben zitten schutteren voor de commissie, vindt hij. ,,Maar ik vind dat de commissie ten minste de muur van onbegrip over de medische klachten van betrokkenen omver heeft getrokken. Dat is winst.''

De graficus kan zich er tot op de dag van vandaag over opwinden dat El Al niets heeft gedaan voor de slachtoffers. Dieptriest, noemt hij die kilheid. Hij heeft ook een theorie waarom de staat Israël zo weinig coöperatief was. ,,Israël heeft er alle baat bij dat in ieder geval gedácht wordt dat er allerlei gifgassen en ander gevaarlijk spul aan boord waren. Als waarschuwing tegen hun niet zo vriendelijke buren. Zo heeft Nederland gratis afschrikkingsreclame gemaakt.''

De twee kunnen nauwelijks geloven dat er politieke koppen zullen rollen. De zaak is te lang afgedekt. De ministers Borst (gezondheid) en Jorritsma (toen verkeer) zal laksheid verweten worden. De verantwoordelijke ambtenaren, zoals die van de Rijksluchtvaartdienst, zullen er wel van langs krijgen in het rapport. Of dat ernstige gevolgen heeft, de twee denken van niet.

Yvonne Wolthuis-Olf, voormalig raadslid voor de Groenen in de deelraad Zuid-Oost, probeerde jaren de gevolgen van de ramp op de agenda te houden. Ze denkt dat de commissie niet veel te verwijten valt.

,,Meijer en zijn onderzoekers hebben echt heel erg hun best gedaan. Maar wat moet je met mensen die onzettend zitten te liegen. Die hun eigen stem niet meer herkennen of van een avond die in je geheugen staat gegrift niet meer weten waar ze geweest zijn? Het waren vaak beschamende vertoningen.''

Het ex-raadslid is net terug van de markt in de Ganzenhoef. Daar heeft ze ongewild de stemming gepeild. ,,De mensen vertellen je spontaan wat ze ervan vinden. Zes jaar na het neerstorten van de Boeing weten we nog niet wat erin zat. De commissie zal het niet kunnen helpen, maar het is een schande. Dat wordt gezegd. Mensen die faalden kunnen met goed fatsoen toch niet blijven zitten, vragen ze zich hardop af. Ik vrees dat dat wel gebeurt.''

De vier geïnterviewden zal vandaag na publicatie van de conclusies en aanbevelingen van de enquêtecommissie Meijer gevraagd worden of hun verwachtingen zijn uitgekomen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden