'Ze hebben geen zin in dienst, ze werken liever. Is dat zo erg?'

Van een onzer verslaggeefsters

In de kazerne ligt hun uniform al klaar en als alles volgens plan verloopt kunnen de halsstarrigen diezelfde week nog exercities oefenen met de rest van hun lichting.

Defensie heeft hen in de tang. "Het is voorbij met het eeuwige rekken, ze moeten net als iedereen in dienst" , verzekert het ministerie van defensie.

Als het waar is, hebben de 'weigeryuppen' voor niks flinke sommen gespendeerd aan het organiseren van uitstel, meestal via speciale adviesbureaus.

De negentien die maandag in Bussum moeten opkomen zijn heus niet de enigen die onder de dienstplicht probeerden uit te komen en daar honderden, soms bedragen van wel duizenden guldens voor over hadden.

Meer dan tweeduizend 'weigeryuppen' staan er bij defensie nog op de wachtlijst - zo elitair als het woord 'yup' suggereert is de praktijk blijkbaar ook weer niet.

De adviesbureaus houden vol dat er ook na maandag nog steeds hoop is voor de jongens die echt niet in dienst willen, ook niet in vervangende.

"Ik moet nog zien of het ze lukt om de jongens binnen te houden" , zegt Jeroen Frieling van het Haags Juridisch adviesbureau. "Een van onze clienten moet maandag ook opkomen. Wij hebben hem het advies gegeven om een beroep te doen op de Wet gewetensbezwaarden en 's avonds gewoon naar huis te gaan."

Het bureau wil daarna gaan procederen. "Iemand die een beroep heeft gedaan op de Wet gewetensbezwaarden kun je niet dwingen om in de kazerne te blijven" , legt Frieling spitsvondig uit. "Dat is feitelijk een strafmaatregel. En dat mag niet."

Toch, gerust op de afloop zijn de adviesbureaus niet. Van sommige is al bekend dat ze maandag in Bussum paraat staan, net buiten de kazernepoort, de autotelefoon in de aanslag. Hun clienten, binnen, hebben het nummer. Nu maar afwachten of de 'ontsnapping' wil lukken.

Andere adviesbureaus hebben de moed al opgegeven. "Weigeryuppen kunnen geen kant meer op" , beoordeelde het Leids Juristen Collectief - een mammoet met twaalf permanente telefoonlijnen - onlangs de nieuwe aanpak van defensie.

Tot vandaag was het kinderlijk eenvoudig om uitstel van dienstplicht te krijgen. De wet geeft mogelijkheden tot vrijstelling, zoals bijvoorbeeld kostwinnerschap, en anders was er altijd nog de gouden route: die via de Wet gewetensbezwaarden.

De truc was om tot herhalens toe een beroep te doen op deze wet, maar er wel voor te zorgen dat je elke keer werd afgewezen. Dat was niet erg moeilijk, en er waren vele versies van 'bezwaren', zoals bijvoorbeeld dat het leger 'milieu-verontreinigend' zou zijn.

Maar er zijn ook gevallen bekend van jongemannen die zo in hun rol van 'weigeraar' opgingen dat ze nog erkend werden ook - en vervangende dienstplicht moesten vervullen.

De negentien mannen die maandag moeten opkomen zijn geoefende types, die precies weten hoe ze het spel moeten spelen. Een van hen heeft al meer dan vijf keer de hele procedure doorlopen, steeds tot de Raad van State toe. Het leverde hem al zes jaar uitstel op.

"Ze hebben gewoon geen zin in dienst, ze werken liever. Is dat zo erg?" , vraagt Frieling van het Haagse adviesbureau. "De dienstplicht staat nota bene op het punt om te worden afgeschaft" .

Maar de Tweede Kamer en minister Ter Beek van defensie zien dat anders. Zij willen een eind maken aan de wel erg makkelijke vluchtroutes voor 'weigeryuppen'. Als instituut loopt de dienstplicht dan op z'n laatste benen, de jongens moeten naar de kazerne, al moet de marechaussee hen slepen.

"Wie maandag niet komt opdagen, wordt gehaald. Daar is al voor gezorgd" , verzekert het ministerie van defensie. "Van maandag af vallen de weigeryuppen net als de rest van hun lichting onder de krijgstucht."

Het verschil met de oude situatie is dat defensie niet langer automatisch uitstel verleent aan een dienstplichtige die een beroep doet op de Wet gewetensbezwaarden. Bij het eerste beroep nog wel, maar daarna niet meer.

De negentien kregen na hun laatste beroep dus gewoon een oproep, net als de volgende groep van 25 'weigeryuppen' die in november, bij de volgende lichting, moet opkomen.

In de kazerne kunnen de weigeryuppen nog een keer hun geluk beproeven in een beroepsprocedure, als ze dat tenminste nog willen. Want veel levert hen dat ditmaal niet op: het uitstel waar het allemaal om begonnen was, krijgen ze toch niet meer.

De Commissie van Advies is maandag en de rest van de week in Bussum aanwezig met een speciale delegatie, die in snel tempo de zaken zal afhandelen.

"En als er iemand is die een herkeuring vraagt, wat ook een veelgebruikte methode van tijdrekken is, dan kan hij meteen terecht bij de arts" , aldus de adviescommissie. "Aan alles is gedacht."

Eigenlijk moesten er maandag 25 'weigeryuppen' naar de kazerne komen. Zes van hen waren echter zo fortuinlijk om alsnog een vrijstelling te bemachtigen. "Deze mannen hadden een goede reden om niet in dienst te hoeven" , zegt defensiewoordvoerder P.J. van Berkel.

"Twee zijn kostwinner geworden, een is ontwikkelingswerk gaan doen en nog twee anderen zijn bij een herkeuring afgekeurd." Die laatste twee, vreest defensie, hebben onnodig veel geld uitgegeven aan dure procedures via het adviesbureau, terwijl ze ook gewoon direct om een herkeuring hadden kunnen vragen.

"Vrijstelling krijgen is vaak veel eenvoudiger dan de jongens denken. Er zijn regels voor, als iemand legitieme reden heeft om niet in dienst te kunnen, dan wordt dat altijd gehonoreerd."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden