'Ze blijven met het gif net onder de grens'

vuile diesel | interview | Bedrijven in de Amsterdamse en Rotterdamse haven voegen giftige stoffen toe aan diesel voor Afrika. Onderzoekster Marietta Harjono ging hun gangen na.

Handelaren leveren op grote schaal olie aan Afrika die met giftige stoffen is vervuild. Gemiddeld bevat de brandstof 200 keer meer zwavel en benzeen dan in Europa is toegestaan. In handelskringen spreekt men van African quality. De firma's, zoals Vitol en Trafigura, hebben hun hoofdkantoor in Zwitserland, maar produceren de giftige benzine- en dieselmengsels in de havens van Amsterdam, Rotterdam en Antwerpen. In dit zogenaamde ARA-gebied wordt 50 procent van de brandstoffen gemengd die naar Afrika gaan.

Dat blijkt uit het rapport 'Dirty Diesel' van de Zwitserse organisatie Public Eye waarover Trouw begin deze week berichtte. Aan het rapport ging een onderzoek van drie jaar vooraf, waarin proeven werden genomen bij tankstations in acht Afrikaanse landen die vervolgens in Nederland werden getest. De Nederlandse Marietta Harjono leidde een deel van het onderzoek van Public Eye.

De havens van Amsterdam, Rotterdam en Antwerpen spelen een cruciale rol in deze smerige handel. Waarom juist deze drie?

"Sinds 2000 heeft de oliehandel die havens ontdekt als ideale opslag, overslag en blending-plaats voor hun producten. Deze drie havens hebben een enorme raffinagecapaciteit. In het ARA-gebied komen alle oliestromen uit noord en zuid in de wereld samen. Olie wordt hier opgeslagen in terminals en vervolgens gemixt voor de verschillende markten. De meest giftige blends met percentages giftige stoffen die in Europa allang verboden zijn, gaan naar West-Afrika. En dat terwijl sommige landen, zoals Nigeria, voldoende ruwe olie hebben voor binnenlands gebruik. De Nigeriaanse ruwe olie is bovendien van uitstekende kwaliteit en ligt maar net boven de Europese norm qua zwavel en benzeen. Maar Nigeria heeft zelf nauwelijks raffinaderijen en dus exporteert het die olie. Uit het ARA-gebied krijgt het land dan een giftig mengsel terug dat daar aan de pomp wordt verkocht."

Hoe heeft u ontdekt dat er in die terminals giftige stoffen zaten?

"Dat was niet makkelijk. Het is een geheime business. Gelukkig kwamen we een wet op het spoor die bepaalt dat je zogeheten stoffenlijsten kunt opvragen, als je vermoedt dat er gevaarlijke stoffen worden geproduceerd of opgeslagen in je omgeving. In de Amsterdamse en Rotterdamse terminals hebben we regelmatig rondjes gemaakt om die stoffenlijsten in te zien."

Hoe ging dat in zijn werk?

"De grote terminals waren verrast en aanvankelijk ook terughoudend om stoffenlijsten ter inzage te geven. Die vraag hadden ze nooit eerder gehad. We mochten die lijsten niet kopiëren, alleen ter plekke inzien en aantekeningen maken. We gingen naar grote verhuurders van terminals, zoals Oiltanking Amsterdam, Eurotank Amsterdam, Vopak en vroegen om oliehandelaren zoals Vitol en Trafigura."

Wat was de grootste verrassing bij dat onderzoek?

"Oliehandelaren mixen in het ARA- gebied precies die cocktails die voor de verschillende Afrikaanse landen zijn toegestaan. De beste blenders mixen zo scherp, dat ze net onder het wettelijk toegestane percentage zwavel, benzeen of andere gifstoffen blijven die voor een land zijn toegestaan. Ze kennen de milieuwetgeving van elk Afrikaans land precies. Blending on spec heet dat in het jargon, mengen op specificatie. Daar wordt het grote geld mee verdiend. Benzine of diesel is altijd een mengsel, het wordt niet alleen geraffineerd, maar ook opnieuw gemixt. Hoe meer goedkope additieven je in een brandstof doet, hoe meer geld je ermee kunt verdienen. De handelaren schrikken er niet voor terug om zelfs op mangaan gebaseerde stoffen toe te voegen, wat uiterst giftig is."

Het rapport waarschuwt dat dit soort oliehandelaren in Afrika zo langzamerhand de hele keten beheerst, tot aan de benzinestations toe. Hoe hard is dat bewijs?

"Shell en BP zeggen dat ze zich op hun kernbusiness, oliewinning en raffinage, willen concentreren. De oliehandelaren springen in het gat in Afrika dat wordt achtergelaten. Soms staat er nog Shell op de pomp maar heeft Vitol een veel groter aandeel. Vitol bezit volgens ons al circa duizend tankstations in Afrika."

De oliehandel beweert dat de levering van Europese kwaliteit diesel Afrikaanse motoren zou schaden, dat auto's daar niet op lopen.

"Dat is de grootste onzin. Het ICCT, de organisatie die het dieselschandaal bij Volkswagen blootlegde, heeft aangetoond dat Afrikaanse auto's met Europese kwaliteit brandstof goed lopen. Schone brandstof zal de luchtverontreiniging in Afrikaanse steden juist kunnen halveren. Dat die oliebedrijven anders durven te beweren is een schande. De praktijk is dat zelfs auto's met een katalysator niet opgewassen zijn tegen die smerige diesel. Ze gaan er door kapot."

Minister Ploumen heeft als reactie op het rapport nader onderzoek aangekondigd.

"Terecht. Er is bij die terminals in Amsterdam en Rotterdam geen stank, er zijn geen explosies, maar Nederland faciliteert dat er producten gemaakt worden die de volksgezondheid in Afrika ernstig schaden. Dat is een vorm van dumping die ontoelaatbaar is."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden