Zaten er nou wel of geen Chinezen achter de bedrijfsspionage bij ASML?

Het hoofdkantoor van chipfabrikant ASML in Veldhoven. Beeld REUTERS

Chipmachinefabrikant ASML is slachtoffer geworden van diefstal van bedrijfsgegevens en dat leidde tot een hoop opschudding. Zaten er Chinezen achter? En zo ja: waarom? Zes vragen, zes antwoorden.

Wat is er gebeurd? 

Twee werknemers van ASML, van Chinese afkomst en met hoge posities als onderzoekers, richten in 2014 een bedrijf op: XTAL. Het is gevestigd in San Jose, Californië. Het maakt software, timmert snel aan de weg en weet software te verkopen aan de Zuid-Koreaanse elektronicagigant Samsung. Later blijkt dat XTAL profiteert van kennis die bij een ASML-vestiging in datzelfde San Jose is gestolen. Medewerkers van ASML hebben die kennis doorgesluisd naar XTAL.

ASML ontdekt de diefstal (zegt het bedrijf), stapt in 2016 naar de rechter en krijgt eind 2018 gelijk: XTAL moet de schade die ASML door de diefstal heeft geleden, vergoeden. Ook moet XTAL betalen voor deals die ASML mogelijk door de diefstal is misgelopen. In totaal gaat het om 223 miljoen dollar. XTAL vraagt daarop zijn faillissement aan. Het is onwaarschijnlijk dat ASML die 223 miljoen ooit krijgt.

Beeld SS/Studio

Gevalletje bedrijfsspionage?

Zo ziet het ASML het. De diefstal vond, meldt ASML, plaats van bij een klein onderdeel dat software maakt die ervoor zorgt dat machines beter werken. ASML betreurt de diefstal en zegt maatregelen te hebben genomen om zulke diefstallen te bemoeilijken.

Maar is het echt een gevalletje bedrijfsspionage?

Het Financieele Dagblad, dat over de kwestie publiceerde, onthulde dat XTAL een moederbedrijf heeft: Dongfang Jingyuan. Dat ontvangt steun van de Chinese staat voor een project op een gebied waar ook ASML actief is. Volgens anonieme bronnen van de krant zou de gestolen technologie ‘een cruciale bouwsteen zijn binnen het productieproces van ASML’. Het zou kunnen dat er via XTAL informatie is doorgesluisd naar China.

Volgens ASML is tijdens de rechtszaak niets gebleken van liaisons tussen XTAL en de Chinese staat. De dieven hadden verschillende nationaliteiten en wilden een product verkopen aan een Zuid-Koreaanse firma. XTAL’s financiers zaten in Zuid-Korea en in China, aldus ASML. Het bedrijf ontkent dat het slachtoffer is van Chinese spionage. Het bedrijf maakte in zijn jaarverslag over 2018 geen melding van de kwestie. Daarvoor was die, finan­cieel gezien, niet belangrijk genoeg, aldus het bedrijf.

Is de kous daarmee af?

Wat ASML betreft wel. Het bedrijf wil zaken blijven doen met Chinese bedrijven. Dat kan ook, stelt ASML, zolang we onze kennis goed kunnen beschermen. ASML wijst er verder op dat zijn grote klanten ook fabrieken in China hebben staan. Traditiegetrouw verkoopt ASML veel machines aan bedrijven in Zuid-Korea en Taiwan, maar China is in opkomst. Vorig jaar waren Chinese afnemers goed voor een omzet van 1,84 miljard euro, bijna 17 procent van ASML’s totale omzet. ASML verwacht dat de export naar China verder zal stijgen. Die markt wil het bedrijf niet missen.

Is de kous daarmee dus echt af?

Dat valt te bezien. Het gaat om diefstal van bedrijfsgegevens waar Chinezen bij zijn betrokken. Dat ligt momenteel zeer gevoelig. Allereerst omdat het ASML betreft. De wereld zit vol chips en chips worden in de toekomst nog belangrijker. Stijgt de vraag naar chips, dan stijgt de vraag naar de machines van ASML. ASML heeft bijna een monopolie op zijn gebied. Geen grote chipleverancier die om de machines van ASML heen kan. ASML is een snel groeiend, zeer winstgevend, technisch toonaangevend bedrijf. Het heeft miljarden geïnvesteerd in zijn nieuwste technieken. De wereld van de chipindustrie is sterk afhankelijk van ASML. Een zeer interessant bedrijf, kortom, om eens rond te neuzen.

Beeld Fadi Nadrous

Tegelijkertijd heeft China grote ambities: het wil toonaangevend worden op tech-gebied en op het terrein van halfgeleiders. Vandaar dat China miljarden investeert in zijn eigen chipindustrie. Vandaar ook, zeggen Amerikaanse bedrijven, politici en westerse veiligheidsdiensten zoals de Nederlandse AIVD, dat Chinezen azen op technische kennis uit het westen en niet schromen om bedrijven te bespioneren, technische kennis te stelen of het afstaan van die kennis af te dwingen.

Vooral in de VS maar ook elders in het westen worden die Chinese ambities bekeken met argusogen. De handelsoorlog tussen China en de VS draait er voor een deel om. Zo willen de VS maatregelen nemen om te voorkomen dat China aan bepaalde kennis komt. Sterker nog: er zijn mensen die denken dat die handelsoorlog in de kern niet draait om handelsoverschotten (China exporteert veel meer naar de VS dan andersom) en om importtarieven, maar om de macht op tech-gebied. Een van de mensen die dat denkt, is Peter Wennink, topman van ASML.

En hoe nu verder?

ASML’s kennis is voor China ongetwijfeld aantrekkelijk. Maar als China een grootmacht wil worden op halfgeleidersgebied kan het, in elk geval voorlopig, niet om ASML’s ­machines heen. Misschien dat de VS moeilijk gaan doen als ASML zijn nieuwste machines naar China gaat exporteren. ASML’s kennis is deels afkomstig van een Amerikaans ­bedrijf, Cymer, dat het in 2012 kocht.

Chipmachinefabrikant

ASML is met afstand ’s werelds grootste in de bouw van machines waar andere bedrijven chips mee maken. Het bedrijf verkocht er vorig jaar 207 en verkocht ook nog zeventien gebruikte machines. ASML zorgt daarnaast voor het onderhoud en verbetering van al eerder verkochte machines. Vrijwel alle machines die ASML ooit produceerde, werken nog. Paradepaardjes van het bedrijf zijn de nieuwste chipmachines die 100 tot 120 miljoen euro per stuk kosten. Van die paradepaardjes hoopt ASML er dit jaar dertig te verkopen. ASML haalde vorig jaar een omzet van 10,9 miljard euro en boekte daar een winst op van 2,5 miljard. In 2025 wordt een omzet verwacht van tussen de 19 en 24 miljard. Er werken bijna 24.000 mensen bij het bedrijf. Dat zijn er ruim 4500 meer dan eind 2017. ASML komt voort uit Philips en werd in 1984 opgericht. Het bedrijf is het laatste anderhalve decennium sterk gegroeid. In 2005 bedroeg de omzet nog 2,5 miljard en de winst 311 miljoen euro.

Lees ook:

Er lijkt geen einde te komen aan de groei van chipmaker ASML. 

Meer omzet, meer winst en een flink uitgedijd personeelsbestand. Het wordt zo langzamerhand eentonig, maar ook dit jaar groeit ASML

ASML doet opnieuw aan recordverpulvering.

Machinebouwer ASML deed het al goed, maar 2018 werd weer een topjaar voor het bedrijf

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden