Zapatero laat 'puinhoop' achter in Spanje

Land is na zeven jaar klaar met socialisten Conservatieven mogen economische crisis aanpakken na zekere winst bij stembusgang morgen

Bij zijn aantreden als premier van Spanje telde het land 2,3 miljoen werklozen. Zeven jaar later zijn dat er 5 miljoen. Vorige week maakte José Luis Rodríguez Zapatero excuses: "Ik ben de eerstverantwoordelijke." Maar zijn verontschuldigingen komen te laat voor de kiezers.

Spanje heeft het vertrouwen in de socialisten verloren. De conservatieve Partido Popular staat al maanden ruim voor in de peilingen. En dat zal morgen, verkiezingsdag, niet anders zijn.

Zapatero laat Spanje achter in een zware economische crisis, en wist een bailout maar net te voorkomen. Media maken de balans op van zeven jaar socialistische regering. Volgens rechts én links laat hij "een complete puinhoop", "een catastrofale erfenis" en "niets anders dan werklozen en te veel bezuinigingen" achter.

"Zapatero was niet de juiste persoon om Spanje door de crisis te loodsen", zegt Fernando Vallespín Oña, hoogleraar politieke wetenschappen aan de Universidad Autónoma in Madrid en verbonden aan de gerenommeerde liberale denktank Fundación Ortega y Gasset.

Vallespín noemt 'ZP' een leider voor goede tijden. "Bijna een pathologisch optimist. Hij had de Spanjaarden moeten uitleggen 'Luister, we zitten in grote problemen. We kunnen ze oplossen maar iedereen moet een stapje terugdoen'."

In mei 2010 werd Spanje op de Ecofin, de vergadering van de ministers van financiën en economie uit de eurozone, op het matje geroepen. Bezuinigingen en hervormingen van de financiële sector, pensioenen en de arbeidsmarkt waren nodig, anders zou het land in diepe problemen komen. Vallespín: "Dat kwam rauw op het dak van veel Spanjaarden." Zapatero nam toen voor het eerst het woord 'crisis' in zijn mond. Zijn imago brokkelde vanaf dat moment af. Ook zijn ministersploeg wist er geen raad mee. Volgens Vallespín koos ZP altijd mensen uit de middenmoot, niet de beste. "Hij wilde de belangrijkste zijn, op de eerste plek staan."

Weinigen zullen zich straks nog herinneren wat ZP wél deed. Voordat de crisis zijn agenda domineerde, waren sociale hervormingen en gelijke rechten zijn prioriteit. Niet voor niets bestond zijn ministerraad uit meer vrouwen dan mannen.

Zapatero legaliseerde - tot grote afschuw van de kerk - het homohuwelijk en versoepelde de abortuswet. Hij introduceerde de flitsscheiding en was voorvechter van de gelijke rechten voor man en vrouw. In zijn tweede termijn, in 2008, zette hij een ministerie van gelijkheid op dat discriminatie op welk vlak dan ook moest uitbannen, net als vrouwenmishandeling.

Ondanks een waarschuwing van de oppositiepartij PP voor een scheuring in de samenleving nam zijn parlement in 2007 de 'wet op de historische herinnering' aan. Dictator Franco, en zijn bijna veertig jaar durende fascistische bewind, werd officieel veroordeeld. Franco-symbolen moesten van straten en gebouwen en gemeenten werden verplicht onderzoeken te financieren om massagraven uit de burgeroorlog (1936-1939) open te leggen.

Een andere strijd was die met de Baskische afscheidingsbeweging Eta. Zapatero beloofde gesprekken met de organisatie, in ruil voor volledige ontwapening. Maar het vredesoverleg liep vast toen eind 2006 op het vliegveld van Madrid een bom ontplofte met twee doden en 52 gewonden als gevolg. De druk op de Eta nam toe en, ernstig verzwakt door justitie en de regering, kondigde Eta onlangs af de gewapende strijd op te geven. Het was een emotioneel moment voor Zapatero, die sprak van "een overwinning voor de democratie, het recht en de rede". Maar afmaken waar hij aan begonnen was kan niet nu de conservatieven aan de macht komen. PP-leider Mariano Rajoy heeft al gezegd dat hij niet met 'terroristen' zal praten.

Vallespín: "Als je de balans opmaakt van zeven jaar Zapatero krijg je haast medelijden. Geen slechte man maar wel te idealistisch."

Peilingen
Sinds de eerste vrije verkiezingen in 1977 hebben de socialisten er in de landelijke peilingen niet zo slecht voorgestaan. Tijdens de regionale verkiezingen in mei werden ze al afgestraft, zelfs in van oudsher 'rode' regio's. Zapatero stelt zich dan ook niet herkiesbaar. Alfredo Rubalcaba, de nieuwe leider van de socialistische partij PSOE, neemt het stokje over, maar is kansloos. Al maanden staat de conservatieve volkspartij Partido Popular voor in de peilingen. Het verschil is volgens de jongste peiling ruim 15 procent.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden