Zangeres van Israël in bange dagen

Haar liedjes sterkten het moreel van Israëls soldaten. Er trok een schok door het land toen ze met kritiek kwam. Haat was haar deel.

Ze leek de meest voor de hand liggende persoon om te bellen voor een citaat. Dus zocht de Israëlische legerradio in april 2002 contact met volkslievelinge Jaffa Jarkoni, de vrouw die al generaties lang het moreel van 's lands militairen opkrikte met haar patriottische liedjes. De eerste berichten over het beleg van de Palestijnse stad Jenin en de verwoestingen in het vluchtelingenkamp hadden de wereld geschokt. Na hevige internationale kritiek konden Israëls troepen wel een opkikkertje gebruiken. De vermaarde 'zangeres van de oorlogen' leek daarvoor geknipt.

Haar antwoorden sloegen de radiojournalisten van Galei Tsahal met stomheid. In plaats van steun te betuigen aan het leger en aan toenmalig premier Ariël Sjaron, veroordeelde de toen 76-jarige Jarkoni de Israëlische acties in felle bewoordingen. Ze omschreef het land als leiderloos, zei niet te begrijpen wat het doel van de militaire operatie was en bracht begrip op voor reservisten die weigerden in de bezette gebieden te dienen; een groep die toentertijd door de meeste Israëliërs als paria werd beschouwd.

"Toen ik die Palestijnen met de handen op de rug gebonden zag", verklaarde ze onomwonden, "dacht ik: dit is wat ze ons aandeden in de Holocaust. Wij zijn een volk dat de Holocaust heeft meegemaakt. Hoe kunnen we zulke dingen doen?"

Prompt na het interview werd Jarkoni in de media beschimpt, door de nationale artiestenvakbond geboycot en door politici bestempeld als vijand van het Joodse volk. Een eerbetoon aan haar, dat enkele weken later in Tel Aviv plaats zou hebben en waaraan twee jaar was gewerkt, werd afgelast nadat woedende fans hun kaartjes terugstuurden en de sponsor de geldkraan dichtdraaide. Terwijl het afzeggingen regende, kwamen enkele collega's voor haar op en organiseerden een alternatief evenement voor haar. Ondertussen werd Jarkoni thuis bestookt met dreigtelefoontjes en haatfaxen en marcheerden er groepjes mensen met fakkels langs haar woning.

Jaffa Jarkoni kwam op 24 december 1925 als Jaffa Abramov ter wereld in Givat Rambam, nabij Tel Aviv. Ze was de middelste van drie kinderen, met nog een oudere broer Benjamin en een jongere zus Tikwa. Al vrij snel liet haar vader Avraham, een handelaar in stoffen en tapijten, het gezin in de steek door naar Zuid-Afrika te vertrekken. Om de kost te verdienen, begon moeder Malka koffiehuis Tslil, waar haar drie kinderen het variété verzorgden.

Het café in Givat Rambam werd een geliefde ontmoetingsplaats voor kunstenaars en intelligentsia. De talenten van de jonge Jaffa vielen al snel op, en op voorspraak van een bekende zanger en acteur werd ze aangenomen bij de balletstudio van de toen vermaarde choreografe Gertrude Kraus. Ze leerde piano spelen en werd danseres bij de Palestine Opera - tot ze, in 1945, door een beenblessure een ander loopbaan moest kiezen.

In september 1944 trouwde ze als achttienjarige met Josef Goestin, een van de stamgasten van café Tslil. Enkele maanden later was ze oorlogsweduwe. Goestin, die dienst had genomen bij de Joodse Brigade van het Britse leger, sneuvelde luttele weken voor het einde van de Tweede Wereldoorlog in Italië.

Kort daarop werd ze radiotelegrafiste voor de Joodse strijdmacht in het toenmalige Britse mandaatgebied Palestina. Als er even niets te melden was, zong ze op verzoek door het apparaat. Ze werd tijdens de oorlog van 1948, die leidde tot de stichting van de staat Israël, gevraagd voor de muzikale troep van de Givati Brigade en trad op aan het front en op legerbases. Vaak belde ze daarna nog even moeders van militairen die ze had ontmoet om te zeggen dat hun zoons veilig waren.

Haar eerste single 'Groene ogen', waarbij ze zichzelf op de piano begeleidde, was meteen een megahit. Trots ging ze hierop naar Café Nussbaum in Tel Aviv en vroeg de eigenaar om het nummer te draaien. Deze weigerde, omdat de 78-toerenplaat inmiddels zo vaak was gedraaid dat ze vol tikken zat en de klanken vervormd waren. "Maar ik ben Jaffa Goestin", drong ze aan. "De zangeres!" De eigenaar keek haar vol dédain aan en meldde kortaf dat ze die dag al de vijfde vrouw was die met dat verhaal aan zijn tap stond.

Ze trouwde in 1948 met Sjaike Jarkoni en nam zijn naam aan. Ze kregen drie dochters.

Decennialang begeleidde ze Israëls omwentelingen en ontwikkelingen met tekst en muziek. Ze was er altijd bij als de troepen ten strijde trokken en zong in 1967 bij de Jeruzalemse Klaagmuur toen die tijdens de Zesdaagse Oorlog op Jordanië was veroverd.

Haar lied 'Bab al-Wad' (1949), over de strijders die sneuvelden om Jeruzalem in de Onafhankelijkheidsoorlog te bevoorraden, was een klassieker die nog elk jaar wordt gespeeld op Israëls herdenkingsdag.

Jarkoni zong meer dan alleen patriottische liederen. Ze maakte kinderalbums, en zelfs ballroomsongs. Swing, jazz en blues waren haar favoriete stijlen en ze nam samen met Dizzy Gillespie een jazz-LP op. Ze bouwde een oeuvre op van meer dan 1400 liedjes en zestig albums in een veelheid aan genres, waarmee ze Israëls recordhoudster is.

Dat ze louter te boek stond als de zangeres van de oorlogen, beviel haar weinig. In een interview dat ze gaf op het hoogtepunt van de commotie rondom haar woorden op de legerradio in 2002, zei ze liever 'zangeres van Israël' te willen zijn. Oorlog maakte haar moe. "Al 51 jaar zing ik overal ter wereld over Israël en vertel hoe het was: de eerste oorlog, de tweede oorlog, elke oorlog. Oorlog, oorlog, oorlog."

In het laatste decennium van haar leven leed Jarkoni aan alzheimer, iets waar haar dochters openlijk over spraken in de pers. "Ze weet vandaag de dag niet eens meer dat ze ooit zangeres was", zei de oudste in 2009. "Ze weet zelfs niet dat ze zingen kan."

Jaffa Jarkoni werd geboren op 24 december 1925 in Givat Rambam. Ze stierf op 1 januari 2011 in Tel Aviv.

Jaffa Jarkoni 1925 - 2012

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden