Zandwolf krijgt vrij spel in blonde duinen

De verontwaardiging was groot toen in de winter van 2001 en 2002 bulldozers in de duinen van Berkheide, tussen Wassenaar en Katwijk, aan de slag gingen. Zo'n zestig hectare werd rigoreus op de schop genomen: bomen, duinstruweel en de bovenlaag van de bodem werden volledig verwijderd.

Hans Schmit

WASSENAAR - ,,Mensen die vanaf hun vaste paadje niet anders gewend waren dan begroeide duinen met bomen, schrokken zich dood'', zegt dr.ir. Theo Bakker, hoofd natuurbeheer van het Duinwaterbedrijf Zuid-Holland (DZH). ,,We hebben de commotie onderschat, dat verwijt ik mezelf. Wat voor mij een droom is, een open en natuurlijk stuivend duin, is voor een ander een nachtmerrie. We moeten meer oog hebben voor wat de mensen willen en zullen bij volgende projecten eerst maatschappelijk draagvlak zien te verwerven.''

Overigens is de opwinding anderhalf jaar na de ingreep grotendeels verdwenen en krijgt DZH in toenemende mate waardering voor de poging de duinen weer blond te maken en de zo lang getemde zandwolf de vrije hand te geven.

Dat het kale duinlandschap ook een attractie kan zijn, blijkt uit Toeractief van de ANWB: de daarin opgenomen wandelroute door de Wassenaarse duinen wordt opgeluisterd met foto's van het kale deel van Berkheide.

De droom van Bakker is te zien op het Panorama Mesdag in Den Haag. Bakker: ,,Rond 1880 waren de mensen op diverse wijzen actief in de duinen: er werden paarden geweid, er waren aardappelveldjes en vinkenbanen, er lagen bomschuiten op het strand. En de duinen waren kaal en blond, ze moeten toen flink hebben gestoven, de natuurwaarden waren hoog. In 1874 begon de waterwinning en daarna werden de duinen vastgelegd met de aanplant van helm en later, in de crisistijd, naaldbossen voor mijnhout. Tot 1990 plantte DZH ieder jaar een miljoen helmplantjes, nu zijn dat er nog maar tienduizend die alleen worden geplant als de infrastructuur van de waterwinning in het geding is.''

Het gevolg was dat de duinen rond 1970 wat natuurwaarden betreft in armoedige staat verkeerden. Bakker: ,,Ze waren ernstig verdroogd, in belangrijke mate door de waterwinning, maar ook door de verdamping van de naaldbossen.'' Het toenemend bewustzijn over natuur en milieu leidde echter tot veranderingen. Drinkwaterbedrijven namen biologen in dienst, de winning van natuurlijk duinwater is sterk teruggebracht. De winning van geïnfiltreerd rivierwater is nog net zo groot of groter dan rond 1970, maar het infiltratiewater zelf is veel beter voorgezuiverd en we doen het slimmer waardoor we minder oppervlakte nodig hebben en waardevollere natuur krijgen.''

De terreinwinst die dat heeft opgeleverd, wordt gebruikt voor regeneratie van de duinen en natuurontwikkeling. In 1995 sloten de provincie en DZH een convenant over de waterwinning en regeneratie. Theo Bakker: ,,Het eerste project in Meijendel is in 1997 afgerond. Daar zijn plassen en winputten opgeheven en zijn zonder ophef met bulldozers en civiel technisch werken op honderd hectare natuurlijker patronen aangebracht. Het is een groot succes: er is weer sprake van een natuurlijke hydrologie met de planten van vochtige duinvalleien zoals parnassia en orchideeen.''

De tweede fase betrof enkele kleinschalige projecten ten zuiden van Katwijk; het derde project is de regeneratie van het zuidelijk deel van Berkheide. Theo Bakker: ,,We hebben de schoonmaak van het gebied, het verwijderen van infiltratieplassen, putten, buizen en dergelijke, gekoppeld aan de wens tot verstuiving. Stuiven, de wind zijn gang laten gaan, is een basiselement van duinen -dat zijn immers door de wind gevormde zandhopen waarin sprake is van opbouw en afbraak, van uitstuiving tot aan het grondwater, van een steeds veranderend patroon van verstoven en begroeide gedeelten.''

De afgeschraapte duinen van Berkheide zijn niet meer volledig kaal: er groeit her en der dauwbraam en de zandzegge die opschiet uit uitlopers 'naait' het zand aan elkaar. Wat hoopt Theo Bakker hier over een jaar of tien aan te treffen? Bakker: ,,Prachtige vochtige duinvalleien met leuke broedvogels als paapjes en tapuiten, inclusief bijbehorende planten. Spaarzaam begroeide hoge hellingen. Open, droge duingraslanden. Of het blijft stuiven, weet ik niet. Wellicht stuift dan minder dan tien procent van het gebied, maar dat weet je nu niet, dat maakt het spannend.''

Na Berkheide staan in het duingebied tussen Den Haag en Katwijk nog twee ingrepen op het programma. Bakker: ,,We willen de Ganzenhoekplas opheffen, maar dat kan alleen bij voldoende steun uit de samenleving. We willen meer mensen bij de plannen betrekken, dat hebben we geleerd uit de fouten rond Berkheide. Daarna, en dat is ook een droom van mij, moet Meijendel in het noorden een vijfhonderd hectare grote natuurkern krijgen. Een gebied dat loopt van zeereep naar binnenduinrand, met een natuurlijke hydrologie en een natuurlijke geomorfologie -en kun je erbij zetten dat Bakker geen grote zandvlakte wil?''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden