Zandvanger aan Texels noordpunt moet zandaanvoer op strand beperken

TEXEL - Het doel van het vliegtochtje is de nieuwe Eierlanddam op de noordpunt van Texel. Langs de kust, beginnend bij Zandvoort en dan 90 kilometer per helikopter naar het noorden. Met onderweg letterlijk een helikopterview op de Noordhollandse kust. Rijkswaterstaat voert daar sinds vijf jaar een uitgekiende strijd om zich de zee van het lijf te houden.

JAN SLOOTHAAK

In de diepte doemt al gauw IJmuiden op. Het Noordzeekanaal lijkt niet druk bevaren. “We zitten nu boven de plek waar een nieuw Schiphol in zee zou moeten komen”, zegt gedeputeerde J. Achterstraat, tevens voorzitter van het Provinciale overlegorgaan voor de kustverdediging POK. Of hij het plan realistisch vindt? “Er zitten nog veel gaten in...”

Het idee van een luchthaven Schiphol-IJpoort op een locatie in de Noordzee is onlangs gelanceerd door het bouw- en baggerconcern Boskalis. “We zijn natuurlijk geïnteresseerd, maar nee, formeel hebben wij er niets mee gedaan”, zegt ir. I. de Boer van Rijkswaterstaat Noord-Holland.

“Technisch is het mogelijk. Maar het plan is nog niet aangeboden aan de minister. Als dat al gebeurt gaat het eerst nog om de vraag of het maatschappelijk wordt aanvaard. Pas dan komen wij aan bod. De techniek is volgend.”

Zo'n vliegveld in zee zou Rijkswaterstaat de kans geven een nieuw staaltje van zijn kunnen te laten zien. Vooralsnog is de aandacht echter vooral gericht op het in stand houden van de bestaande kust. Ook dat vergt nog inspanningen genoeg en bovendien een hoop geld.

Vroeger gebeurde werken aan de kust nogal incidenteel. Pas sinds 1990 is er - met het uitbrengen van de eerste kustnota - sprake van echt kustbeleid.

De vlucht gaat ook langs Egmond aan Zee. Van bovenaf gezien springt de witte vuurtoren, de 'Van Spijk-toren', in het oog. Langs de kust bestormen lang uitlopende golven met witte schuimkoppen het strand.

Onder het water moeten nog de resten liggen van de Sint Agneskerk. De afgelopen drie eeuwen is de kust ruim 300 meter terug geslagen. De zee bedreigt de kustplaats nu rechtstreeks. Begin vorig jaar sloeg een storm veel strand weg, inclusief een stuk nieuw opgespoten zand. Strandpaviljoens en zelfs bebouwing en boulevard liepen gevaar.

Het strand van Egmond (en dat van Bergen) werd daarna versneld opgespoten. Omdat dit geen extra geld mocht kosten, werd 'geleend' van Wijk aan Zee dat aan de beurt was, maar op de wachtlijst werd gezet.

Even boven Egmond liggen de Wimmerener duinen, kort geleden door Noord-Holland aangekocht van de familie Six. “Het laatste grote duingebied dat nog in particuliere handen was”, schreeuwt Achterstraat boven het lawaai van de helikopter uit.

Onderweg een wisselend beeld van smalle en dan weer bredere stranden, met rijen duin die vol begroeid zijn of duidelijke tekenen van afslag vertonen. Even later eindigt de natuurlijke kustverdediging abrupt in een kunstmatige: de Hondsbossche Zeewering, een lange strakke dijk.

Schepen zijn er nauwelijks te ontwaren. Voor de kust van Den Helder ligt een tweemaster met gestreken zeilen voor anker. In de verte ligt De Razende Bol, een geribbelde zandvlakte die langzaam richting Texel kruipt en dat eiland over een jaar of 40 kan hebben bereikt. Rijkswaterstaat bekijkt of dat proces niet kan worden versneld. En vooral ook af dat goedkoper is dan de natuur zijn gang te laten gaan.

Dat laatste kost óók veel geld omdat de smaller wordende geul tussen De Razende Bol en Texel tijdelijk een schurend effect op de Texelse kust heeft. Om daar wat aan te doen zijn kostbare maatregelen nodig.

Ooit was het Eierland (zo genoemd omdat er veel eieren werden geraapt) aan de noordkant van Texel ook zo'n wandelende zandplaat. Nu vormt die één geheel met de rest van het eiland.

Om de Texelse kust intact te houden, moet er voortdurend zand op het strand worden gebracht (zandsuppletie). Zo veel dat Texel, wat de kustverdeding betreft, het duurste stukje Nederland is. Om de kosten (jaarlijks 20 miljoen gulden) te beperken, is er naar andere oplossingen gezocht. Rijkswaterstaat hoopt die te hebben gevonden in de Eierlanddam. Van de lucht uit gezien niets anders dan een lange strook basaltblokken, 800 meter de zee in en met een kruinbreedte van vier meter. Die dam moet het zand spontaan vasthouden en zandsuppletie overbodig maken.

De Eierlanddam heeft dertien miljoen gulden gekost. In feite is het een vernuftig op de zeebodem gestapelde berg lichte en zware stenen, met zand, gietasfalt, staalslakken, zinkstukken en een kunststof filterdoek. De lichte stenen komen uit groeven in België en Duitsland en de zware (tot wel zes ton per stuk) uit Noorwegen. Alleen al de aanvoer van de bijna 118 000 ton 'breuksteen' was een hele toer, vooral omdat de eilanders zowel als de natuur er zo weinig mogelijk last van moesten ondervinden. De lading kon alleen aan de Wadkant worden gelost, waardoor alles met vrachtwagens dwars over het eiland moest worden getransporteerd.

Eigenlijk is het ook voor Rijkswaterstaat nog best spannend of de dure dam aan zijn doel zal beantwoorden. Ir. De Boer: “Zo'n dam werkt lang niet overal. Bij de Duitse eilanden liggen dammen die nutteloos bleken.” Vantevoren zijn er op de Eierlanddam echter veel berekeningen los gelaten. Het zou best eens kunnen, aldus De Boer, dat na verloop van tijd blijkt dat de dam moet worden verlengd.

Sinds in 1990 de eerste kustnota het licht zag, is er jaarlijks 60 miljoen gulden gestoken in het tegengaan van afkalving van de kust. De helft daarvan is naar Noord-Holland gegaan en dáárvan is weer tweederde (jaarlijks 20 miljoen dus) gespendeerd aan de kustverdediging van Texel.

Op sommige delen gaat de kust, zonder tegenmaatregelen, jaarlijks bijna zeven meter achteruit. De zandsuppletie bij Eierland kost 6 miljoen per jaar. Dit bedrag kan dankzij de dam tot twee of drie miljoen gulden worden teruggebracht. Als de berekeningen kloppen is de Eierlanddam in zo'n vijf jaar 'terugverdiend', zegt projectleider Bob Budde.

Begin volgend jaar is de tweede kustnota 'rijp' voor politieke behandeling, met verschillende varianten voor toekomstig kustbeleid. Variërend van handhaving van de 60 miljoen gulden die er nu per jaar aan wordt gespendeerd, tot rond de 100 miljoen.

De tweede nota zal een discussie openen om van kustlijnbeheer over te gaan naar kustzonebeheer. Er moet rekening worden gehouden met enkele ongewisse factoren, zoals mogelijk versnelde zeespiegelstijging en ander stormgedrag.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden