'Zaman berokkende zelf ook schade aan de persvrijheid'

Interview | Aanvankelijk bevriende Gülen-krant getroffen door mediabreidel Erdogan

De onder staatstoezicht gestelde grootste Turkse krant Zaman, eind vorige week, bracht de benarde situatie van de persvrijheid in Turkije wereldwijd weer in het middelpunt van de aandacht. Maar de Turkse media staan al veel langer onder grote druk. En de overname van Zaman vertelt niet het hele verhaal, meent Asli Tunc, professor mediastudies aan de Bilgi Universiteit in Istanbul.

"Zaman heeft zelf ongelooflijk veel schade berokkend aan de persvrijheid in Turkije", zegt Tunc over de krant die gelieerd is aan de Gülenbeweging. De beweging van de islamitische prediker Fethullah Gülen trok tot voor kort samen met Erdogan en diens AKP-partij op tegen de gemeenschappelijke, veelal seculiere, vijanden. Tijdens het verstandshuwelijk leidde de beruchte Ergenekonprocessen, met Gülen-rechters, tot de gevangenschap van verschillende journalisten.

Totdat beide heren in 2013 gebrouilleerd raakten en Erdogan de machtsstrijd naar zijn hand zette.

"Ze zijn zeker niet onschuldig, maar nu zijn ze zelf het slachtoffer geworden", zegt Tunc in haar werkkamer die uitkijkt over de Gouden Hoorn. Dat wil ze toch maar even gezegd hebben, voordat ze ingaat op de structurele factoren van de penibele situatie voor de media in Turkije.

Een van de belangrijkste factoren is volgens Tunc de toenemende polarisatie in de samenleving, die met het opgelaaide conflict tussen het Turkse leger en de Koerdische PKK recent alleen maar groter is geworden.

"Beide zijden manipuleren het verhaal naar believen", meent Tunc die constateert dat in de mainstream media een grote angst bestaat om als pro-PKK gezien te worden.

"Iedere dag vallen er veel doden en dat moet belicht worden vanuit de officiële ideologie en het nationalistische standpunt van de regering. De consequentie is dat we niets horen van de burgers die in het zuidoosten van het land leven. Het is wij versus zij en vrede is een vies woord geworden."

Voor journalisten van mainstream media is het onmogelijk vanuit een ander perspectief verslag te doen van de ontwikkelingen in het zuidoosten. "En zelfs al zouden ze dat doen dan zou het niet gepubliceerd worden. Je wordt geacht de regels van het mediabedrijf te volgen", aldus Tunc die van mening is dat Koerdische media zich net zo zeer schuldig maken aan het preken voor eigen parochie: "We hebben niets geleerd van de jaren negentig." Toen was de strijd tussen het Turkse leger en de PKK op zijn hoogtepunt.

Turkse mediabedrijven zijn vaak onderdeel van grote conglomeraten met belangen in andere sectoren. De relaties met de politiek hebben volgens Tunc bijgedragen aan de verwoesting van de journalistiek in Turkije. "Hoe kan je journalistiek bedrijven als je baas tegelijkertijd een oliebedrijf of een telecombedrijf leidt dat goede banden met de regering moet hebben om opdrachten binnen te halen?", vraagt ze.

Het gevolg is dat de Turken propaganda voorgeschoteld krijgen in plaats van journalistiek. "We zien nauwelijks meer journalisten die de juiste vragen kunnen stellen. Neem de persconferenties of tv-interviews van tegenwoordig. Die zijn vaak volledig geënsceneerd. De propaganda machine werkt op een heel effectieve manier", vervolgt Tunc.

Hoewel de onlineplatforms als paddestoelen uit de grond schieten is dat niet genoeg tegenwicht tegen de propaganda. "Turken zijn nog altijd erg op de televisie gericht. Ze geloven de opiniemakers die ze kennen, wat ze ook verkondigen. De alternatieve online media zijn niet bij machte het dominante discours te veranderen", stelt Tunc.

Ze koestert dan ook weinig hoop op verbetering in de nabije toekomst. "Er is geen druk vanuit de EU vanwege de vluchtelingencrisis. En in Turkije zelf accepteren mensen de situatie vrij gemakkelijk zoals die is. Zo lang er geen financiële crisis is zal het onze tijd wel duren, is de mentaliteit. Helaas realiseert men zich niet hoe gevaarlijk de huidige trend is."

Het handjevol journalisten dat, vaak op freelance basis, wel op een onafhankelijke manier verhalen probeert te vertellen wordt vrijwel direct beschuldigd van verraad. "Vreedzame, gematigde journalistiek verkoopt niet. Je kan alleen meedoen als je bij het ene of bij het andere kamp hoort", concludeert Tunc.

Opinie 29

Brief van de hoofdredacteur.

Asli Tunc

Asli Tunc is sinds 2012 professor mediastudies aan de Bilgi Universiteit in Istanbul. Ze deed voor haar promotie in de Verenigde Staten onderzoek naar de rol van politieke cartoons in het democratiseringsproces van Turkije.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden