'Zalig zijn de middelmatigen'

Voor de vierde maal is DV8, de groep van Lloyd Newson te gast in het Julidans Festival. De Australische danser-psycholoog brengt een combinatie van comedy, camp, cabaret en shockerend realisme. In gesprek met de choreograaf: ,,Waar zijn de kale, dikke, oude, gehandicapte dansers te vinden.''

Willens en wetens zadelt Lloyd Newson het publiek met een verontrustend onbehagen op. Stelde hij in voorgaande jaren het nachtelijk vertier van hooligans of het verloederde seksleven in een troosteloos Engelse industriestad aan de kaak, ditmaal laat hij de samenleving in een ontluisterende kosten-baten balans van een grote groene helling afglijden.

'The Cost of Living', dat nu in Amsterdam te zien is, is het resultaat van het verzoek dat hij kreeg om de Olympische Spelen van 2000 in Sydney cultureel op te tuigen. Dat klonk als een eervolle opdracht, maar viel in praktijk tegen: afspraken werden niet nageleefd en ook financieel waren er tegenvallers. Wat als 'Funnyland' begon werd tenslotte herdoopt in 'Can we afford this?'. Hij maakte van alle beslommeringen het thema van de voorstelling: met zeventien dansers, onder wie een dikkerd, een danser zonder benen, twee afgedankte ballerina's, een hoolahoop-meisje en een hoog bejaarde dame lukte het hem om de bobo's van de Olympische Spelen met een gevoel van onbehagen op te zadelen. 'Can we afford this?' bood een staalkaart van manipulaties waarmee individuen maatschappelijk gemeten worden.

'Can we afford this?' - een groot succes - werd echter opgesplitst in 'Cost of Living' en 'Living of Costs'. Het laatste werd een locatieproject dat nog een maand geleden honderden mensen naar de Modern Tate aan de zuidoever van Theems trok. In Amsterdam zal het eerste deel, 'Cost of Living', te zien zijn. De groene helling biedt een collage van naadloos in elkaar overlopende wrange scènes, zonder een duidelijke verhaallijn en soms met een vleugje surrealisme. Newson houdt van shockerend realisme.

In 2001 nam Newson een jaar vrij. Hij keerde terug naar Londen en raakte prompt verzeild in de huurproblemen van een groep mensen in de verpauperde wijk Camden. ,,Na zestien jaar, waarin ik veertien avondvullende producties en drie films heb gemaakt, was ik neurotisch, op de grens van gekte'', vertelt Newson tijdens een gesprek in Londen. ,,Het succes was vleiend, maar juist dat deed me het belang daarvan betwijfelen. In Camden raakte ik tot over mijn oren verdiept in lokale politiek, de samenzwering waarin gewone mensen door huurbazen, gemeente ambtenaren en projectontwikkelaars worden bedrogen en gemanipuleerd.''

,,Een jaar lang heb ik voor ze gevochten, door brieven te schrijven, hun rechten uit te zoeken en voor ze op te komen. Telkens weer stuitte ik op die mechanismen van buitensluiting en hypocrisie. Ik voelde me als het jongetje in Andersens sprookje over de nieuwe kleren van de keizer, die in zijn onschuldige verbazing als enige durft te zeggen wat hij ziet. Die rol wordt in 'Can we afford this?' door Eddy Kay gespeeld. Hoofdthema is de vraag wat je allemaal moet doen om aanvaard te worden als lid van de club. De internationale danswereld is daarvan een voorbeeld. De betekenis die aan een perfect, academisch getraind lichaam wordt toegekend kan volkomen leeg zijn. Wat en waar zijn de echt originele stemmen?''

Ook in de dans regeert volgens Newson de mainstream, men onderwerpt zich aan onzichtbare ballotage. ,,Zalig zijn de middelmatigen, de normalen. Waar zijn de kale, dikke, oude, gehandicapte dansers te vinden? Moet je maar eens opletten: in de danswereld lopen heel veel mannen met kaalgeschoren hoofden, maar een echt kale of dikke danser...? Natuurlijk ben ik beïnvloed door mensen die die technisch voorgeschreven mal uitgedaagd hebben. Daarom bewonder ik Pina Bausch enorm. Hoewel ook zij verstrikt raakte in clichés en glamour had ze de durf om smaak aan te vallen en naar haar eigen stem te luisteren.''

De gesplitste voorstellingen ziet Newson als twee elkaar ten dele overlappende cirkels. In beide figureren de dansers Eddy Kay en Rowan Thorpe. ,,De ene is een brok woede, verbitterd reagerend op alle onrecht en shit die hij ziet. De ander is nog onschuldig, onaangeraakt en in zoverre een confronterende braverik. Alle figuren in mijn stukken zijn een deel van mijzelf. Het is belangrijk om die veelvoud aan stemmen in jezelf te hebben. Al die contradicties in wie we zijn wil ik uitwerken. Door deze productie werd ik me ervan bewust dat ik effectiever kan zijn in mijn kunst, dan in het schrijven van juridische brieven. Hiermee bereik ik veel meer mensen. DV8 trekt niet een speciaal danspubliek maar mensen uit alle lagen aan, bewijst dat dans niet alleen bewegend behangpapier is maar over een kracht beschikt die tot nadenken kan stemmen.''

De aard van dans, de gebruikelijke repetitieprocessen en de bezeten ego's van entertainers worden door Newson naar hartelust op de hak genomen. Hij stelt perfectie en pretenties aan de kaak, hoe hoge en lage kunst elkaar voor de gek houden in hypocrisie en wederzijdse uitsluiting.

,,In dans kun je beoordeeld worden op slank, mooi of beroemd. Voldoe je daar niet aan, dan kun je op z'n minst normaal zijn. Maar waar blijven de mensen op de rand van het bestaan, die ons heel openlijk met hun lichaam hun verhaal vertellen?''

Newsons laatste productie antwoordt daarop met de typische DV8 combinatie van comedy, camp en cabaret. Ontluisterend en onrustbarend. David Toole, de danser zonder benen, glijdt bijvoorbeeld op zijn sterke armen over het toneel en deelt ongevraagd mee: ,,Wilt U weten hoe het met mijn billen zit? Nou, klein maar perzikkenzacht.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden