Zal de regeringsploeg het gat kunnen dichten...

BELGRADO - Op iedere straathoek in het centrum van Belgrado staat wel een groepje van drie, vier politieagenten te blauwbekken in de koude wind. En wat sinds de val van Slobodan Milosevic bijna was verdwenen: controle van identiteitspapieren zonder directe reden, doorzoeking van auto's en afsluiting van straten. De noodtoestand heerst in de hoofdstad van Servië.

De meeste mensen ondergaan het gelaten. ,,Er wordt niet iedere dag een premier vermoord'', zegt een vrouw in Kneza Mihailova, de Kalverstraat van Belgrado.

Ook wie kranten leest of tv kijkt moet wel tot de conclusie komen dat er iets uitzonderlijks aan de hand is. De hoofdredacteuren van alle media kregen te horen dat zij zolang de noodtoestand van kracht is alleen officiële regeringsverklaringen mogen publiceren over de moord op Djindjic. Zware kritiek en opruiende meningen worden niet getolereerd.

Daarom wordt er vrijwel geen kritische noot gekraakt, terwijl Zoran Djindjic toch bepaald niet de populairste politicus van het land was. De media brengen vrijwel letterlijk dezelfde verhalen over de aanslag.

Gisteren rouwde Belgrado vooral. Over wat de toekomst zal brengen, denken veel mensen liever nog niet na. En toch zal Servië verder moeten. ,,Dat zal niet makkelijk zijn'', zegt een West-Europese diplomaat. ,,Djindjic was een hele centrale figuur. Hij had bijna alle macht in het land geconcentreerd in zijn persoon. Zijn dood heeft een groot gat geslagen en het is maar de vraag of de resterende regeringsploeg sterk genoeg is om dat te dichten.''

Direct na de aanslag vreesden velen een staatsgreep. Maar het leger houdt zich op de achtergrond en de politie lijkt de regering evenmin ten val te willen brengen. ,,Delen van de strijdmacht en de politie zijn zeker niet voor honderd procent loyaal'', aldus de diplomaat, ,,maar ik denk niet dat ze nu uit zijn op een groot conflict.''

Maar wat dan? Volgens veel analisten heeft een deel van de onderwereld een signaal willen afgeven: blijf met je vingers van onze zaken af. Djindjic werd midden op de dag neergeschoten in het centrum en niet in het donker, ergens ver weg.

Politiek analist Braca Grubacic durft niet te voorspellen wat er de komende dagen zal gebeuren. Zeker is volgens hem dát er banden bestaan tussen de georganiseerde criminaliteit, politiek en leger en politie.

,,Dit waren overduidelijk mensen die hebben geholpen om DOS (de coalitie die Djindjic in 2000 aan de macht bracht) in het zadel te krijgen'', zegt Grubacic. ,,Daar verwachtten ze een beloning voor: een rustig leven en geen vervolging voor de misdaden die ze hebben gepleegd.'' Hoogstwaarschijnlijk staat veel van de mannen in de Zemun-clan, die volgens de regering achter de aanslag zit, vervolging bij het Joegoslavië-Tribunaal te wachten, met name vanwege oorlogsmisdaden in Kosovo. En Djindjic kon hen daar mede door sterke internationale druk niet van vrijwaren.

,,We zijn een land van open mogelijkheden,'' aldus een cynische Grubacic. ,,Alle opties zijn denkbaar.'' De huidige instabiliteit leidt niet alleen tot persoonlijke en politieke onzekerheid onder de Serviërs. Ook het economische hervormingsproces komt volgens veel waarnemers waarschijnlijk volledig stil te liggen, omdat niemand wil investeren in een land waar politieke ruzies met vuurwapens worden uitgevochten.

Volgens Grubacic is dat precies de reden waarom de veiligheidschef van de Europese Unie, Solana, en commissaris Patten van de Europese Commissie die gisteren in Belgrado steun kwamen bieden. ,,Europa is bang dat het hervormingsproces in gevaar komt en dat anti-democratische, nationalistische krachten het hier weer voor het zeggen krijgen'', zegt hij.

Of die steun ook gepaard gaat met geld is nog niet te zeggen. Het westen heeft tot nu toe samenwerking met het Joegoslavië-Tribunaal aan economische bijstand verbonden. Zelfs Djindjic was tot woede van hoofdaanklager Del Ponte niet in staat iedereen die op haar lijst staat in Den Haag te krijgen en ook de opening van staatsarchieven is nog steeds een probleem.

De aanklager heeft nog 40 aanklachten tegen Serviërs in voorbereiding. ,,Je kunt je niet voorstellen wat het teweeg brengt als die nu naar buiten komen'', zegt de Westerse diplomaat.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden