Zal de echte klokkeluider wel voor Publeaks kiezen?

Hans Laroes juicht de samenwerking tussen media toe, maar heeft ook bedenkingen bij Publeaks, de gezamenlijke postbus voor klokkeluiders.

HANS LAROES en OUD-HOOFDREDACTEUR NOS NIEUWS; MEDIA-CONSULTANT

Met het gisteren gelanceerde Publeaks willen nieuwsmedia klokkeluiders de mogelijkheid bieden om anoniem documenten te uploaden zodat redacties er onderzoek naar kunnen doen. Mooi dat er wordt samengewerkt, over de grenzen van commercie en publiek heen. In het belang van de (verborgen) verhalen immers. Maar ik heb een paar angsten. Mijn eerste angst: alle gekkies gaan los en sturen Publeaks alle definitieve bewijzen van de landing van aliens op de Dam, de werkelijke doelen van de Bilderberg-conferentie, de ellenlange eenzijdige correspondentie met het staatshoofd, het complot rondom de Twin Towers, et cetera. Dat gaat aandacht vreten.

Mijn tweede angst, en die is belangrijker omdat hij de kern van Publeaks raakt: is een echte klokkeluider wel bereid deze route te kiezen? Een klokkeluider is vaak een eenling, die weinig vertrouwen koestert in de instituties en instanties. Klokkeluiders hebben ook niet per definitie vertrouwen in 'de' journalistiek, of 'de' journalistieke organisatie, krant of omroep.

Ze nemen vaak de tijd om op zoek te gaan naar die ene journalist die ze kunnen vertrouwen, nemen de tijd om aan elkaar te wennen en om onderlinge afspraken te maken. Ik vrees dat deze klokkeluiders, degenen die in mijn ogen de echt waardevolle informatie bezitten, juist niet via Publeaks zullen willen werken.

Publeaks blijft anoniem en risicovol. Want ondanks de beloften en uitgangspunten, welke klokkeluider vertrouwt een site die de toegangspoort vormt tot zoveel verschillende nieuwsorganisaties? Het vertrouwen dat de deelnemende journalistieke organisaties hebben, en de afspraken die zij hebben gemaakt, druppelen niet automatisch door naar de klokkeluider-in-spe.

De manier waarop klokkeluider Edward Snowden opereerde toont een andere werkelijkheid. Hij zocht een tussenpersoon die hij vertrouwde en die hem uiteindelijk bij journalist Glenn Greenwald bracht; niet meteen bij The Guardian. Snowden maakte zijn eigen afspraken over versleuteling en contacten. De angst voor ontdekking en de zorgen rondom geheimhouding zullen voor elke klokkeluider vergelijkbaar groot zijn. Ik denk dat Snowden geen Publeaks-achtige omgeving zou hebben aangedurfd. Publeaks oogt massief en massaal. Ik hoop dat dat niet afschrikt.

Samenwerking is mooi. Je kunt aanvinken dat je 'Nieuwsuur' en de NOS wilt laten samenwerken. Dat komt wel goed. Maar wat als de leaker zijn informatie aan de Volkskrant en NRC samen geeft? Of aan 'Nieuwsuur' en RTL? Of aan zes partijen tegelijk? Wie bepaalt dan de wijze van samenwerking, de wijze van publicatie, de eigen journalistieke autonomie?

Samenwerking had ook kunnen bestaan uit het samen ontwikkelen van software en van een beveiligde werkwijze, aan te bieden via de eigen site van iedere journalistieke organisatie individueel. De Zweedse radio deed dat een jaar of twee geleden, juist in z'n eentje. Niet omdat ze daar niet geloofden in de integriteit van hun journalistieke collega's van andere organisaties. Maar omdat ze wisten dat zij de organisatie waren die het meest werd vertrouwd.

Samenwerkingsvormen zouden dat vertrouwen juist minder sterk maken. Ik denk dat dit een van de redenen is waarom 'Argos', met een grote reputatie als het gaat om onthullingen en het omgaan met 'leakers', niet meedoet.

Het argument dat Publeaks wetsovertreding faciliteert lijkt me geen hout snijden. Als er uiteindelijk verhalen worden gemaakt (ik neem aan dat flink wat lekken zullen afvallen) dan zijn ze normaal gesproken gecheckt en ge-dubbelcheckt en op relevantie beoordeeld. En dan nog zijn er Raad voor de Journalistiek en rechter, na afloop, om afweging en rechtmatigheid te beoordelen.

Maar nogmaals, ik hoop dat Publeaks werkt. Dat het bewustzijn van de journalistiek over hoe om te gaan met bronnen in deze digitale tijd flink toeneemt en geprofessionaliseerd wordt. Misschien is Publeaks een tussenfase, op weg naar een andere manier van werken. Misschien bloeien er duizend verhalen die anders verborgen zouden blijven. Dat zou het mooist zijn.

En nu maar hopen dat de vrienden van de NSA en van Plasterk en Opstelten niet een eenvoudige ingang wordt geboden naar een grote hoeveelheid onthullend materiaal en de namen en adressen van de bronnen.

Als blog verschenen op www.denieuwereporter.nl

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden