Zaken afdwingen

Net als Marjan Minnesma, zou Jan Terlouw de democratie het liefst omzeilen

De hele week heb ik me zitten afvragen waarom er zoveel enthousiasme ontstond voor de toespraak van Jan Terlouw in praatprogramma 'De Wereld Draait Door'. Mocht u onder een steen leven: in een voor deze talkshow opmerkelijk rustig moment riep de 85-jarige schrijver en ex-politicus Nederlanders op om elkaar én de politiek weer te vertrouwen - net als vroeger. Hij eindigde met een emotionele oproep de klimaatcrisis serieus te nemen.

Niemand zou het daarmee óneens kunnen zijn, misschien kreeg hij daarom zoveel bijval. Maar zelf begreep ik niet goed hoe zijn oproep tot vertrouwen te rijmen was met zijn terechte zorg om verdwijnende soorten en een stijgende zeespiegel. Want die hele milieubeweging komt toch juist vóórt uit wantrouwen? Van de hippies die de natuur introkken, tot Marjan Minnesma van Urgenda, een club waarmee Terlouw sympathiseert: milieuactivisten koesterden doorgaans een diep wantrouwen in de politiek, die hen nooit snel genoeg gaat.

Symbolisch voor de spanning tussen klimaatactivisten en democratie, was de triomf van dezelfde Minnesma in 2013. Omdat het kabinet de CO2-reductie ondanks internationale afspraken in 2020 niet met 25 procent meende te kunnen terugbrengen ten opzichte van 1990, stapte haar organisatie Urgenda naar de rechter. En die gaf haar zoals bekend gelijk. Een uniek vonnis, dat veel enthousiasme losmaakte, maar niet een besluit dat het vertrouwen in de politiek versterkte. Integendeel, de uitspraak liet zien hoe onmachtig de politiek is - anders dan heldin Minnesma slaagt ze er niet eens in Europese beloften na te leven!

Tegenstanders van Urgenda's afsteekweggetje waren er ook. Zo betoogde theoloog Erik Borgman in Trouw dat deze gang naar de rechter het debat omzeilde. "De rechterlijke macht is er om corrigerend op te treden. Urgenda draait de zaken om: de organisatie schakelt het recht in om de eigen visie erdoor te krijgen." Goed voor het milieu, zo'n actie, maar niet voor het vertrouwen in de democratie - die nu eenmaal altijd vastzit aan de kiezer en de noodzaak verschillende belangen af te wegen.

Met dat probleem worstelt Terlouw zelf ook. Al liet hij er op tv niks van merken, uit interviews blijkt dat hij het roer graag subiet zou overnemen om er ruk aan te geven richting duurzaamheid. "De politiek begrijpt niet meer dat zaken afdwingbaar zijn," vertelde hij vorige maand in deze krant nog. Tegelijkertijd begreep hij ook wel dat je milieumaatregelen niet ten koste van álles kunt doordrukken. Je moet het publiek meekrijgen.

En dat probeerde hij dus, bij DWDD. Althans: hij liet zien dat je vanaf de zijlijn iets kunt roepen wat een zittende politicus zich niet kan veroorloven, en dat je daar heel populair mee wordt. Populairder dan staatssecretaris Dijksma. Op de vraag of er niet méér dan vijf kolencentrales dicht konden, antwoordde zij dit voorjaar: "Zeker, die kolencentrales moeten dicht, maar we moeten rekening houden met de vraag of we al genoeg vervangende energie hebben." Dat is geen antwoord waarmee je applaus en ontroering binnenhaalt, maar wel een dat demonstreert waarom besturen inderdaad heel iets anders is dan 'zaken afdwingen'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden